Voor wie wil slapen

Ileen Montijn: Tussen stro en veren. Het bed in het Nederlandse interieur. Inmerc, 158 blz. €19,95

In geen land als het onze geeft men zoveel geld uit aan bedden, het slaapkamerinterieur en dus onze nachtrust. Historica Ileen Montijn besteedt in haar studie Tussen stro en veren. Het bed in het Nederlandse interieur terecht veel aandacht aan betrekkelijk nieuwe beroepen als ‘de slaapkenner, slaapspecialist, nachtrustadviseur’.

De geschiedenis van het bed is veel meer dan de geschiedenis van het slapen alleen; het gaat vooral ook om beminnen, kinderen baren, ziek zijn en sterven. En natuurlijk over de plaats die het bed, deze ‘tempel van echtelijk geluk’, inneemt in het huis. De bedstee is een van de oudste bedvormen. Goedbeschouwd is een bedstee een ideale constructie, zeker in de huizen van vroeger. In het houten skelet van de alleroudste huizen van Nederland zijn sporen te vinden van ingebouwde bedsteden. Een bedstee had als voordeel dat hij makkelijk gebouwd kon worden, niet door een aparte meubelmaker, maar eenvoudigweg door de timmerman die hem ‘meenam’ in de constructie van het huis.

Montijn heeft een mooi beeld bedacht voor het bed: zij vergelijkt het met een dubbelganger van de mens. In dat beeld is de matras het lichaam, het kussen het hoofd, de lakens het ondergoed en de dekens vormen de bovenkleding. Als je de vergelijking doortrekt dan is een ‘hemelbed’ wel het mooiste dat een mens in zijn leven, slapend en wakend, kan bereiken. Het hemelbed is het pronkstuk van de hogere klasse en veroverde de Europese slaapkamer vanaf de 13de eeuw.

Op illustraties die het boek verrijken is te zien dat de hemel, de bovenzijde van het bed, vaak aan dunne draden met het plafond is verbonden, en dus niet steunt op zware bedposten. Dan is het werkelijk alsof de hemel zweeft.

Tussen stro en veren is niet chronologisch geordend, maar thematisch. Elk hoofdstuk behandelt een aspect van het bed: hoe slapen werd beschouwd als zonde en tijdsverspilling en wat de plaats van het bed in huis was. Tussen de jaren dertig en vijftig van de vorige eeuw won het interieur aan lichtheid en helderheid. Het bed werd strak en elegant. De hoge vlucht die de nachtrust in de hedendaagse maat- schappij heeft genomen, is mede te danken aan slaapkamerspecialisten en woonwarenhuizen. Het bed is nu helemaal terug in het interieur, als domein van dromen en al het andere.