Uit je dak op orgels, blazers en violen

Dance was altijd zo kil – totdat dj’s hun roots in de Balkan gingen zoeken.

In grote steden worden nu avonden met ‘Balkan Beatz’ gehouden.

Nostalgisch zwemende orgeltjes, schelle blazers, melancholisch gitaargetokkel en schaamteloos schmierende violen op een opzwepend hoemparitme, voorzien van a-melodieuze, soms Indiaas, dan weer Arabisch aandoende jengelzang. En dan maar dansen. Volksmuziek uit de Balkan is de allernieuwste rage binnen de dance. Dat is raadselachtig: hoe kan deze feestelijke, maar folkloristische muzieksoort opeens de opvolger zijn geworden van dancehall, minimal, dubstep, electro en grime?

Misschien was het de uiterst kale, enigszins kille, synthetische minimal, sinds jaren dominant op de Berlijnse dansvloeren, die Duitse dj’s over de grens joeg richting het oosten. Daar wachtte hen het tegenovergestelde: geen kale, esthetische beats met ijle bliepjes en ploinkjes, maar overvolle, vet aangezette feestmuziek. Met blazers, violen, gitaren, percussie en zang, in een woest opzwepend tempo.

Dj Shantel uit Frankfurt, in het oosten op zoek naar zijn roots, was drie jaar geleden een van de eerste dj’s die de muzieksoort in eigen land importeerden. Hij begon hedendaagse clubmuziek te combineren met zigeunersamples. Via de zogeheten ‘Bucovina club’-avonden in Frankfurt, Zurich en Neurenberg introduceerde hij de Balkan in het Westen. En de vernieuwende vrolijkheid waaide over: Rome, Florence, Londen. Tegelijkertijd ontstond in New York een echte ‘gipsybandjes-scene’, met onder meer gipsypunkband Gogol Bordello en balkanfolk/dance/jazz-collectief Balkan Beat Box.

Die feestelijke mix van modern en folkloristisch is typische grotestadsmuziek, zegt Jon Heemsbergen van De Melkweg, waar een week geleden de eerste grote Nederlandse Balkan Beats-avond plaatsvond. „In New York wonen veel Oost-Europese immigranten, dus daar gedijt het heel goed. Maar je ziet het overal aanslaan waar verschillende nationaliteiten samenkomen. Het is de complete cross-over.”

Dat blijkt wel uit alle variaties die denkbaar zijn. Bovengenoemde Gogol Bordello, die een groot succes was op de laatste editie van Lowlands, combineert schreeuwpunk met zigeunerpolka. Balkan Beat Box is ritmischer, en dus beter dansbaar, door de combinatie van zigeunermuziek en electronica. Dj Shantel maakte een fantastische remix van Boonika Bate Doba van de Moldavische band Zdob shi Zdub, waarvan de basis een reggaeritme is. Andere artiesten combineren Balkan-invloeden met rock, ska, electro, danshall of hiphop. Heemsbergen: „Dat zag je bij de laatste latin-rage ook: dat bands bijvoorbeeld ska gingen verspaansen.”

Dj Tommi, die draaide op Balkan-avonden in De Melkweg en De Winston in Amsterdam, ziet wel meer overeenkomsten tussen de twee. „Het is het alternatief voor uitgaanspubliek dat meer wil dan kille house of blingbling-hiphop. Avonden met latin of balkan zijn gewoon veel gemoedelijker, veel sfeervoller. De Que Pasa!-latinavonden die De Melkweg wekelijks organiseert zijn iedere week drukbezocht, dat geeft wel aan dat er veel behoefte bestaat aan gezellige avonden waar je echt lekker uit je dak kunt gaan.”

Balkan-dansmuziek garandeert dat zeker. De Balkan Beats-avond op Lowlands dit jaar, in de grote Lima-tent, was een megasucces. Ruim duizend mensen werden daar door onder meer Dj Tommi en Dj Eugene Hütz tot het uiterste opgezweept. En ook afgelopen vrijdag was de overvolle zaal dankzij Antwerp Gyspsy Ska Orkestra en Balkan Beat Box binnen luttele seconden helemaal wild: dansen, springen, klappen, juichen. Dj Tommi: „Het is een soort oermuziek, waarop je gewoon wilt feesten. Het is ontzettend gezellige muziek, en heel energiek, dus als je het draait ontstaat al heel snel een feeststemming.”

Is balkan-muziek ook leuk voor iedereen? Tommi zegt van wel, voor „iedereen van 16 tot 60”. Maar de Melkweg-avond wees uit dat vooral een alternatiever uitgaanspubliek – neusringetjes, dreadlocks – zich tot de wilde muziek aangetrokken voelt. Misschien hield dat verband met de daar geprogrammeerde bands, en zou bijvoorbeeld een artiest OMFO, die Balkanritmes omzet in etherische dancebeats, een heel ander publiek aanspreken.

Dj Tommi ontdekte de Balkan tijdens zijn zoektocht naar ‘alternatieve wereldmuziek’. „Ik was altijd al een grote fan van The Pogues en Mano Negra, en als vanzelf belandde ik toen bij gipsy. Ik vind vooral de bandjes leuk. Ze staan enkel en alleen op het podium om te entertainen.”

Denkt hij dat Balkan-muziek de zoveelste snel passerende rage zal zijn? „De huidige hype zal wel een beetje voorbijgaan. Maar wereldmuziek doet altijd iets met mensen. Als je het op de juiste manier aan de man brengt tenminste. Dat wil zeggen: niet in de schouwburg, maar in een popzaal.”