Op de kleintjes letten

Rüdiger Jungbluth: Ikea. Het geheim van het succes . Nieuw Amsterdam, 288 blz. € 19,90.

Het mooiste verhaal in Ikea, het geheim van het succes van de Duitse journalist Rüdiger Jungbluth gaat over de grootmoeder van Ingvar Kamprad, de man die Ikea oprichtte. Ze heette Franziska (Fanny) Kamprad, ze was een Duitse en ze emigreerde in 1986 met haar man en twee kleine kinderen naar het dorpje Elmtaryd in het zuiden van Zweden. Haar man had daar met geld uit een erfenis een boerderij met een bos erbij gekocht.

Een miskoop. De grootvader van Ingvar Kamprad, zoon van een adellijke moeder, was gewend aan een leven met jachtpartijen en eten in dure restaurants. Maar nu moest hij werken, want de boerderij was een wrak en het bos was verwaarloosd. In het voorjaar van 1897 schoot hij zichzelf met zijn geweer een kogel door het hoofd. En toen moest Fanny Kamprad, zwanger van haar derde kind, laten zien wat ze waard was.

Ze nam het beheer van de boerderij over en ze bracht het bedrijf tot bloei. Een harde en dominante vrouw. Zo beschrijft Rüdiger Jungbluth haar. Ze bewonderde het nationaal-socialisme, ook na de Tweede Wereldoorlog. En ze bepaalde alles in het leven van haar kinderen. Een van haar zoons pleegde zelfmoord nadat ze hem verboden had te trouwen met het meisje op wie hij verliefd was.

Fanny Kamprad had één grote liefde en dat was haar kleinzoon Ingvar. Als hij, een kleuter nog, winkeltje speelde – en dat deed hij graag – dan was zij de eerste die zijn spullen kocht. Voor echt geld. Doosjes lucifers, pennen en kerstkaarten, maar ook vossebessen die hij zelf gratis en voor niets geplukt had.

Ingvar Kamprad werd met Ikea een van de rijkste mannen ter wereld. In 2005 bezochten 410 miljoen mensen op vier continenten een van zijn 230 winkels en genereerden daarmee een omzet van bijna vijftien miljard euro. Maar hij woont nog steeds in een eenvoudig huis in Zwitserland, waar hij bijna geen belasting hoeft te betalen. Korting geven op nieuwe stoeltjes voor het kinderdagverblijf in zijn dorp? Een taxi nemen als er ook een bus gaat? Geen sprake van! Ingvar Kamprad, dat laat Rüdiger Jungbluth goed zien, geeft geen geld uit als hij er niets tastbaars voor terugkrijgt.

Ikea, het geheim van het succes staat vol met dit soort wetenswaardigheden, en veel daarvan zijn interessant. Waarom ging het eerst helemaal niet goed met Ikea in de Verenigde Staten? Omdat de bedden te klein waren. De borden trouwens ook. Een Amerikaanse pizza paste er niet op. En de klanten hielden de bloemenvazen voor drinkglazen.