Limburg stemt op ‘ein vaan us’

Nergens was de polarisatie bij de verkiezingen zo hevig als in Limburg. Wilders en de SP wonnen van het CDA.

Bij het aansnijden van de taart door de Tweede- Kamerfractie van de SP, gisteren in Den Haag, moest Jan Marijnissen het toegeven. Hij was verslagen door fractiegenoot Jan de Wit uit het Limburgse Heerlen.

Altijd had de SP het best gescoord in Oss, de woonplaats van Marijnissen. Nu haalde Heerlen de hoogste score. Bijna een op de drie Heerlenaren stemde woensdag bij de verkiezingen voor de Tweede Kamer op de SP.

Dat succes is mede te danken aan het Heerlense echtpaar De Wit. Jan de Wit zit sinds 1998 voor de SP in de Kamer. Zijn vrouw Riet is lokaal bijzonder populair. In haar eentje was ze bij de gemeenteraadsverkiezingen goed voor bijkans een kwart van alle uitgebrachte stemmen. „We zijn beloond voor vele jaren van hard werk en inzet”, zegt Jan de Wit.

De SP scoorde ook elders in Limburg beter dan het landelijk gemiddelde. In de zuidelijkste provincie overvleugelde de SP zelfs de PvdA, en is nu met eenvijfde van alle stemmen (20,6 procent) de tweede partij in de provincie.

Geert Wilders is de andere grote winnaar in Limburg. Hij haalde met zijn Partij voor de Vrijheid (PVV) in deze provincie twee keer zo veel stemmen als het landelijk gemiddelde. De PvdV is in Limburg nu groter dan de VVD.

Nergens in Nederland kreeg Wilders zoveel stemmen als in Venlo, waar hij vandaan komt. In die stad stemde één op de vijf kiezers op hem, hetzelfde aantal stemde er SP. Maar ook in de rest van de provincie beschikt Wilders over een grote aanhang. Zowel in plattelandsgemeenten als Swalmen en Beesel als in de voormalige mijnsteden is hij populair. [Vervolg LIMBURG: pagina 3]

LIMBURG

Wilders en SP verdringen CDA in het zuiden

[Vervolg van pagina 1] Tegenover de triomfen van de SP en Wilders staat dat het CDA, traditioneel de grootste partij in Limburg, daar vier keer zo veel aanhang verloor als elders in het land. De tien gemeenten in Nederland waar de partij de meeste stemmen verloor, liggen allemaal in Limburg. Theo Bovens, voorzitter van de CDA-afdeling Limburg, wijt het grote verlies onder meer aan de bovenmatige winst van de SP en Wilders. Beide partijen hebben stemmen weggehaald bij het CDA. Ook het ontbreken van een Limburgse stemmentrekker als Camiel Eurlings telt mee, volgens Bovens. Eurlings verhuisde naar het Europees Parlement. „In Limburg miste het CDA herkenbaarheid.” VVD en PvdA verloren in Limburg ongeveer net zo veel als in de rest van het land.

Vergeleken met andere provincies sloeg de polarisatie in de politiek woensdag harder toe in Limburg. De vraag is hoe dat kan.

Volgens CDA’er Theo Bovens heeft Wilders zich in Limburg sterk geprofileerd. „Hij had hier zelfs zijn eigen tv-serie”, zegt Bovens. Programmamaker Dion Graus maakte afgelopen jaar een ‘docusoap’ rond Geert Wilders voor het commerciële station TV Limburg. De serie, met als titel ‘Wild, Wilder, Wilders’, volgde het Kamerlid in zijn dagelijkse bezigheden. Dion Graus is nu een van de negen nieuwe leden van de fractie van Wilders.

Het CDA verloor veel stemmen aan Wilders, vooral op platteland in Noord-Limburg. Bovens: „Blijkbaar is men gevoelig voor zijn anti-islamstandpunt, ook al zijn hier weinig allochtonen. Mensen kijken naar landelijke media en als in Den Haag een moord plaatsvindt, voelt men zich in Maastricht onveilig op straat. Als Wilders tamboereert op de joods-christelijke cultuur, dan appelleert dat hier aan een ‘Heimat’-gevoel. Het is de angst om de eigen, Limburgse identiteit te verliezen. Daar komt bij dat hij ‘ein vaan us’ is. Hij spreekt nog Limburgs ook.”

De omvang van de politieke polarisatie in de provincie wordt duidelijk in de voormalige mijnwerkerswijken in het zuiden van Limburg. In het stemlokaal van het gebouw van Scouting Sint Jan Baptist in de Heerlense wijk Meezenbroek kreeg de SP 42,7 procent van de stemmen. De partij van Wilders 11,6 procent. Samen een meerderheid.

PvdA-Kamerlid Frans Timmermans, woonachtig in Heerlen, verklaart de hoge scores vanuit de geschiedenis. „Hier zijn de mensen altijd al bereid geweest om harde electorale signalen af te geven”, zegt Timmermans. „Dat zag je in 2002 met de opkomst van Fortuyn. Nergens kreeg die partij zoveel stemmen als hier. In het oosten van Zuid-Limburg bestond altijd al de neiging tot protest tegen autoriteiten, als men daartoe de gelegenheid kreeg. Dat uitte zich na de mijnsluitingen, toen de PvdA fors won, maar ook al eerder, in de jaren dertig.”

Timmermans doelt op de verkiezingen in 1935. De fascistische Nationaal-Socialistische Beweging (NSB) kreeg nergens zoveel stemmen als in het katholieke Limburg. In gemeenten in het zuiden van de provincie kreeg de beweging zelfs een kwart van de stemmen. Timmermans: „Ook toen waren dat veel proteststemmen tegen de machthebbers. Ik weet dat het gevaarlijk is om de NSB aan te roeren. Ik wil ook geen vergelijking trekken tussen Wilders en de NSB. Het gaat mij alleen om het gedrag van de kiezer. Dat men sneller dan elders overgaat tot een proteststem.”

De grote winst van de SP en Wilders beneden de grote rivieren duidt misschien ook op de weinig libertaire levensopvatting in dit van oudsher katholieke landsdeel, zegt Timmermans. „Met een homohuwelijk en gratis kinderopvang win je geen verkiezingen in het zuiden. Dat zie je nu in Roermond: tegelijk met de Kamerverkiezingen is daar voor de gemeenteraad gestemd. Plaatselijk kreeg de VVD twee keer zoveel stemmen als voor de Tweede Kamer. Lokaal is de VVD dan ook veel meer een middenstandspartij. Landelijk, onder Rutte, is de VVD libertair, gericht op maatschappelijke vrijheden. Daar stemt men dus niet op. Maar wel op Wilders.”