‘Er zijn cliënten bij wie alleen ík nog kom’

Thuiszorgers in Twente zijn bang hun werk te verliezen nu het huishoudelijk werk door gemeenten wordt herverdeeld. Maar op wie moeten ze boos zijn. De gemeenten of hun werkgever? „Jullie zijn gemanipuleerd”.

„Wij zijn, wij zijn woedend!”, zingen bijna tweehonderd medewerkers van thuiszorgorganisatie Carint-Reggeland op het plein voor het gemeentehuis in Borne. Maar woedend is niet het goede woord, vindt thuiszorgster Wiesje Mourits. „Ik ben vooral teleurgesteld. Hoe kunnen gemeenten zoiets stoms uithalen, ik kan er met mijn hoofd niet bij.”

Vijf Twentse gemeenten, waaronder Borne, hebben besloten het huishoudelijk werk per 1 januari aan andere zorginstellingen dan Carint te gunnen. Het is een gevolg van de Wet maatschappelijke ondersteuning (zie kader), die leidt tot meer marktwerking in de zorg.

De gevolgen voor de Twentse marktleider Carint-Reggeland zijn groot. Het huishoudelijk werk bij 3.650 cliënten valt in één klap weg, wat niet alleen vervelend is voor 1.100 (parttime) medewerkers maar ook voor de cliënten. Zij krijgen mogelijk een andere hulp, waardoor een vertrouwensband onnodig wordt verbroken, zeggen de thuiszorgers.

Ze doen meer dan dweilen en ramen lappen, maken ook een praatje of lezen de krant voor. „Van sommige weet ik meer dan hun eigen kinderen”, zegt Mourits. Veel cliënten komen in de problemen, waarschuwt haar collega Mirjam van der Sluis. „Er zijn cliënten bij wie ik alleen nog op bezoek kom, verder hebben ze niemand. Moet ik tegen een vrouw van 93 jaar zeggen dat er voortaan een ander komt, alleen omdat de overheid dat wil?”

De situatie in Twente is niet uniek. Ook elders in het land veroorzaakt de herverdeling van huishoudelijk werk onrust. Vakbond AbvaKabo schat dat 20.000 mensen zonder werk komen te zitten. De vrees is dat winnende werkgevers (waaronder schoonmaakbedrijven) andere arbeidsvoorwaarden hanteren of gaan werken met korte contracten.

De bonden willen dat de WMO dusdanig gerepareerd wordt dat de werknemers, met behoud van huidige arbeidsvoorwaarden, door de nieuwe aanbieders in dienst worden genomen. Bij aanbestedingen in het openbaar vervoer is dit zo geregeld, maar de WMO voorziet niet in zo’n bepaling. Dit is volgens CNV Publieke Zaak en AbvaKabo in strijd met de Wet overgang onderneming.

Borne moet de aanbesteding terugdraaien, zegt AbvaKabo-bestuurder Jan Kramer. „Er is overhaast gehandeld met desastreuze gevolgen.” Maar de Bornse wethouder Bram Donkers (PvdA) zegt tegen de demonstranten dat de spelregels dat niet toestaan. Wel zegt hij toe zijn „stinkende best” te doen om te zorgen dat de nieuwkomers Carint-personeel overnemen zodat de Bornse cliënten hun vertrouwde hulp blijven houden. „Het werk blijft, er gaat geen baan verloren.”

Maar eigenlijk zijn de demonstranten in de ogen van de wethouder aan het verkeerde adres. Ze moeten óf bij de Tweede Kamer zijn, die „zorg als een product ziet”, óf bij het hoofdkantoor van Carint. „Jullie zijn gemanipuleerd”, zegt Donkers tegen de actievoerders. Carint is volgens Donkers niet om financiële of kwalitatieve redenen buiten de boot gevallen maar omdat het de aanbestedingspapieren „slecht heeft ingevuld”. Er is bijvoorbeeld gevraagd wat een organisatie doet aan kwalitatieve ontwikkeling. Carint heeft daar volgens Donkers op geantwoord dat ‘dit bij de gemeente bekend is’. „Dan scoor je weinig punten en wij moeten de procedure wel volgen, anders zijn we juridisch kwetsbaar”, vertelt de wethouder.

Directeur Ton Swagerman van Carint-Reggeland erkent dat er wat „kort door de bocht” is geformuleerd, maar hij verklaart dit door een gebrek aan ervaring. „We blijven een zorginstelling. Achteraf gezien hadden we externe deskundigheid moeten inhuren.” Thuiszorginstelling Livio uit Enschede had minder moeite met het huiswerk. Dat komt, zegt directeur Hans Arnoldy, omdat het bedrijf ondanks bezwaren tegen de WMO heeft besloten „er vol voor te gaan”. „Bij anderen heb ik wel eens gehoord; Oh ja, die aanbesteding hebben we ook nog.”

Livio breidt het werkterrein uit van drie naar achttien gemeenten in Twente en de Achterhoek en heeft extra personeel nodig. De problematiek lost zich daarom per regio op, voorspelt Arnoldy. „Er zijn instellingen die mensen overhouden, en er zijn er die personeel tekort komen. Er gaan echt geen contingenten personeelsleden van het noorden naar het zuiden.”

Carint heeft, tot teleurstelling van de vakbonden en het personeel, besloten de aanbesteding niet juridisch aan te vechten zoals sommige andere verliezers doen. Directeur Swagerman: „We hebben een harde les voor de volgende keer geleerd.” Zijn bedrijf wil de schade beperken door persoonsgebonden budgetten voor cliënten aan te vragen, zodat deze zelf beslissen wie er huishoudelijke hulp levert.

De protesterende werknemers in Borne zien hier weinig heil in. Het begint te dagen dat hun eigen werkgever ook blaam treft. „Eerst waren we erg boos op de gemeenten, maar ik kom er nu van lieverlee achter dat we naar onze eigen raad van bestuur moeten kijken”, zegt ondernemingsraad-lid Aly Overbeeke. „Carint heeft fouten gemaakt, misschien moeten we daar nu aan de bel trekken”, zegt vakbondsbestuurder Kramer als het plein leegloopt.