Debat over verkiezingen

Humeurig land

[...] De kiezers, die afgelopen jaar een revolte teweegbrachten tegen het Nederlandse politieke establishment over de [...] Europese Grondwet, lijken vandaag de dag niet minder humeurig.

Jan Peter Balkenende [...] behaalde niettemin een onwaarschijnlijke overwinning voor hemzelf en zijn christen-democraten. [...] De spectaculaire winst van de SP [...] zou voor een belangrijk deel een protest tegen de Europese Unie als machine van globalisering kunnen zijn. Jan Marijnissen [...] was in grote mate het gezicht van de nee-campagne in het referendum van vorig jaar. [...]

Het zal niet gemakkelijk zijn voor welk kabinet dan ook het optimisme en het vertrouwen van een historisch naar buiten kijkend en tolerant land opnieuw te vinden. De Nederlanders voelen zich duidelijk minder prettig in een uitgebreid Europa, en minder open jegens iedereen die hun soort van liberalisme niet deelt. [...]

(Hoofdartikel Financial Times)

Chaos

Het weinige betrouwbare dat op de dag na de Nederlandse parlementsverkiezingen te zeggen is, betreft de toekomst van het zittende kabinet-Balkenende: zoals het nu functioneert, heeft het geen toekomst meer. [...] En het tweede dat te voorspellen is, is dat de vorming van een nieuw kabinet een uiterst moeilijke aangelegenheid wordt. Geen wonder dat alom radeloosheid heerst nu de kiezers chaotische verhoudingen hebben gecreëerd: chaos in Nederland!

Het betreft hier een Europese trend: overal neemt de polarisering toe, overal groeien de kloven in de partijlandschappen. Dat veel kiezers uitweken naar een linksere partij dan de PvdA, was na de hervormingen onder Balkenende te verwachten, hoewel deze hervormingspolitiek juist de eerste vruchten begint af te werpen. Maar ook in Nederland lijkt de wrevel van kiezers zich te keren tegen iedereen die een poging doet de verzorgingsstaat af te slanken. [...]

Voor de Europa-politiek is er weinig bemoedigends te bespeuren. Het waren uiteindelijk Nederlandse kiezers die het grondwetsverdrag hebben afgewezen. Nu is de politieke toestand nog onberekenbaarder geworden. En de hoop dat dit verdrag weer tot leven kan worden gewekt, heeft een domper gekregen.

(Hoofdartikel Frankfurter Allgemeine)

Polariseren

Zo had een gids voor de Nederlandse kiezer er kunnen uitzien: u bent woedend, gefrustreerd en houdt van dieren? Stem op de Partij voor de Dieren. U bent woedend, gefrustreerd en houdt niet van Europa? Stem SP. U bent woedend, gefrustreerd en houdt niet van migranten? Stem PvdV, EénNL, LVF of PVN. De stembiljetten boden voor ieder wat wils. [...]

Het slechtste wat kan gebeuren is dat na het rekenwerk van de formateur en de eedaflegging van de glunderende nieuwe excellenties, politiek Nederland overgaat tot de orde van de dag. Het verkiezingsresultaat zou moeten aanzetten tot een heel ernstige bezinning, want er gaat een verontrustende evolutie achter schuil. Populisten en opportunisten, te beginnen met Pim Fortuyn, slaan er een electoraal slagje uit, maar dragen niet bij tot de oplossing. [...]

Enerzijds is er het gevoel van een deel van de Nederlanders dat ze niet worden gehoord, dat de grote partijen hen niet ernstig nemen; anderzijds is er de verzwakking van het middenveld waardoor deze mensen bovendien hun houvast kwijt zijn. Kerk, vakbonden en sociale organisaties bemiddelen niet langer tussen de burgers en de staat en tussen de burgers onderling.

Degenen die zich vandaag opwerpen als de spreekbuis en de verdedigers van deze kiezers, spelen die bemiddelende rol al evenmin. Integendeel, ze polariseren. Door eenzijdig in te zoomen op een zogenaamde ‘schuldige’ voor hun problemen – of het nu de migranten zijn of Europa – dragen ze nog meer bij tot de vervreemding van hun achterban. Ze zien niet of willen niet zien dat deze kiezers het gevoel hebben dat ze hun greep op de toekomst verliezen en eigenlijk angst uitdrukken voor de snelle veranderingen in de wereld.

De traditionele partijen pikten de voorbije jaren stukken van de populistische remedie in, eerder dan na te denken over de dieper oorzaken. Woensdag oogstten ze wat ze gezaaid hebben.

(Hoofdartikel De Standaard)

Reactionair

Hoe is het mogelijk dat de meest progressieve enclave van Europa, het vaderland van ‘seks, drugs en rock’n’roll’, van de rechten voor gays en minderheden en van een open wereldbeschouwing, in een paar jaar tijd is veranderd in een van de reactionairste en conservatiefste naties op het continent, zeker op het gebied van immigratie? [...]

(Achtergrondartikel in La Repubblica)

Slecht nieuws

De verkiezingen in Nederland, vroegtijdig uitgeschreven om een stabielere regeringsmeerderheid te vinden, hebben het tegenovergestelde opgeleverd, een politieke atomisering die de vorming van een nieuwe coalitie moeilijk maakt.

Bij deze ogenschijnlijke verdeeldheid is er echter een breed sociaal akkoord precies over de thema’s waarover het in de campagne niet ging: zwaardere eisen aan immigranten, verwijdering van het multiculturele model in de richting van integratie en assimilatie, een autoritairdere houding in een land dat een baken van tolerantie was, en de afwijzing van de Europese Grondwet die de Nederlanders in een referendum afwezen. Alles bij elkaar zijn dat slechte berichten voor het geheel van de Europese Unie, uit een land dat een van zijn oprichters was. [...]

(Hoofdartikel in El País, Spanje)

Onvrede

De marktgerichte Nederlandse premier Jan Peter Balkenende heeft zijn derde verkiezingen in vier jaar gewonnen, maar het verwarde resultaat van woensdag betekent dat er problemen in het verschiet liggen voor de economie en de politiek van het land. [...]

De partijen van Jan Marijnissen en Geert Wilders hebben munt geslagen uit de onvrede met de gevestigde politici, in het bijzonder op het gebied van globalisering en immigratie. Deze zorg zal ook elders in Europa problemen blijven geven voor gezagsdragers, en zat vorig jaar ook achter de afwijzing van de EU-Grondwet in Frankrijk en Nederland.

Balkenende is een uniek geval omdat hij anders dan veel andere regerende politici in Europa de economie heeft aangepakt. [...] Wat nu in de sterren staat is een verstandshuwelijk tussen de twee grootste partijen, het CDA en de Partij van de Arbeid, plus een derde partij om de meerderheid te krijgen. Dat is niet noodzakelijk goed nieuws voor Nederland. Zoals de grote coalitie in Duitsland aantoont, zou het nieuwe kabinet-Balkenende wel eens minder assertief kunnen zijn als zijn laatste. [...]

(Hoofdartikel The Wall Street Journal)

Europese trend

Nu heeft de trend dat de grote volkspartijen voortdurend macht verliezen, die elders in Europa al enige tijd waarneembaar was, ook Nederland bereikt. De kiezers hebben de beide leidende krachten duidelijk terechtgewezen. Het oordeel van de kiezers is zo eenduidig dat stuivertje wisselen tussen de beide machtsblokken niet meer werkt. [...]

Terwijl deze ontwikkeling in Duitsland tot een grote coalitie tussen het ‘burgelijke’ en sociaal democratische midden heeft geleid, en zo’n oplossing ook in Oostenrijk mogelijk is, is de toestand in Nederland gecompliceerder. Daar zal de regeringsvorming zeer langdurig en waarschijnlijk heel moeilijk zijn. [...]

Het is primair aan Balkenende een antwoord te vinden op de vraag hoe de uitspraak van de Nederlandse kiezers in praktische politiek moet worden omgezet. Dat is geen gemakkelijke opgave. [...]

(Hoofdartikel Neue Zürcher Zeitung)