De natuur als spektakelstuk

De Britse BBC zet gewoon natuurdocumentaires op prime time.

De beelden van leeuwen, apen en paradijsvogels breken kijkcijferrecords.

Infraroodopnamen van een nachtelijke jachtpartij waarbij een troep leeuwen een olifant aanvalt, kindermoord bij chimpansees, een ijsbeer die het gevecht verliest met een walrus en zelf een dodelijke steek van de slagtanden oploopt. Het zijn fascinerende beelden uit de BBC-natuurdocumentaire Planet Earth, die in elf afleveringen van vijftig minuten telkens een van de natuurlijke leefomgevingen op aarde behandelt, zoals woestijnen en jungles.

Planet Earth trok dit jaar in Engeland miljoenen kijkers en lijkt het succes van haar voorganger minstens te gaan evenaren. Dat was de serie Blue Planet uit 2001, over het leven in de oceanen. Het eerste deel daarvan werd uitgezonden op 12 september 2001, de avond van de dag van de terreuraanslagen op New York. Niettemin schakelden die avond twaalf miljoen Britten op het programma in. Normaal trekken natuurprogramma’s in Engeland twee tot drie miljoen kijkers, meestal mensen die toevallig langs zappen en blijven ‘hangen’.

Elke aflevering van Planet Earth is een spannend verhaal. Schitterende beelden gaan vergezeld van stemmige muziek en deskundig commentaar. Dit is moderne natuurtelevisie: zo dicht mogelijk op de huid van een wild dier en volop spektakel. De makers spreken van ‘de definitieve kijk op de diversiteit van onze planeet’.

„We willen het onderwerp op een een geheel nieuwe manier in beeld brengen”, zegt Neil Nightingale, directeur van de Natural History Unit van de BBC in Bristol. „We hebben gezocht naar nieuwe diersoorten en nieuwe gedragingen van dieren die nooit eerder gefilmd zijn, en we hebben dat gedaan door nieuwe technieken te gebruiken.”

Als voorbeeld noemt Nightingale een geavanceerde, door middel van een gyroscoop gestabiliseerde camera, die onder een helikopter werd gehangen. Daarmee konden de camerateams van grote afstand haarscherpe luchtopnamen maken. „Zo konden we een jachtpartij van wolven vastleggen op een manier zoals dat nooit eerder is gedaan. Op de grond is het onmogelijk zoiets helemaal te volgen.”

Planet Earth is geheel in High-Definition (HD) opgenomen, een veel hogere resolutie en beeldverversing dan de gebruikelijke filmstandaards. Hierdoor konden de dieren volgens Nightingale op veel grotere afstand worden gefilmd, waardoor ze niets in de gaten hadden. Daarnaast konden opnames gemaakt worden met een snelheid van duizend beelden per minuut. „Daardoor konden we vastleggen hoe een mensenhaai uit het water springt en een zeehond grijpt en dat veertig keer vertraagd weergeven. Iets wat normaal een seconde duurt, is een shot van veertig seconden geworden”, zegt Nightingale.

Planet Earth is aan ruim dertig landen verkocht. De BBC blijft vaag over de opbrengsten, maar de Britse krant The Observer meldde dit voorjaar dat de baten geschat moeten worden op meer dan 20 miljoen pond, ruim genoeg om de kosten te dekken. „Eén van de duurste televisieproducties blijkt uiteindelijk het meest profijtelijk”, zegt Nightingale. Volgens de afgestudeerde bioloog heeft Planet Earth meer dan een miljoen Britse ponden per aflevering gekost.

Voor Planet Earth filmden 71 cameramensen op meer dan 200 locaties over de hele wereld. Dat ging met eindeloos geduld (een filmer zat een maand lang iedere nacht in een observatiehutje om het baltsgedrag van paradijsvogels vast te leggen), mislukkingen (een neerstortende ultralight op de Mongoolse steppen) en soms zelfs gevaar voor eigen leven (een cameraman in Indonesië werd tijdens nachtelijk opnamen van vleermuizen gebeten door een gifslang).

Het lijkt erop dat de BBC zo min mogelijk van het moeizaam verkregen en duurbetaalde filmmateriaal ongebruikt wil laten. Aansluitend aan iedere aflevering van Planet Earth volgt tien minuten met the making of. Naast de serie zijn allerlei radio- en televisieprogramma’s, internetsites en boeken verschenen en volgend jaar komt er een speelfilm uit, simpelweg Earth geheten, met niet eerder vertoonde beelden.

In Planet Earth komt alleen de ongerepte natuur in beeld, maar in de begeleidende producties komen ook de gevolgen van klimaatverandering voor de gefilmde diersoorten aan bod. Meer dan eens wijst commentator David Attenborough in de serie meer dan eens subtiel op de bedreiging die de mens vormt voor de dierenwereld. Volgens Nightingale blijft het objectief: „We zijn geen actievoerende organisatie als publieke zender. We proberen door gedegen journalistiek de situatie duidelijk te maken, en de oorzaken bloot te leggen en oplossingen voor het voetlicht te brengen. Dat doen wij niet zelf, maar via bijdragen van deskundigen.”

De expliciete wijze waarop dierenleed in beeld komt, leverde kritiek op. Zo bevat de serie een scene waarin leeuwen een olifant aanvallen en verscheuren. Nightingale: „Wat we lieten zien, was slechts een fractie van wat er werkelijk gebeurde. Het is dezelfde afweging die verslaggevers moeten maken in oorlogssituaties. Je moet het niet zover kuisen dat je een volledig verkeerd beeld van de natuurlijke wereld schetst, en tegelijkertijd moet je ervoor waken dat je niet alle bloederige details laat zien om te voorkomen dat kijkers het programma uitzetten.”

Maandag verschijnt de dvd-serie van Planet Earth. Die kost ongeveer 40 euro. Dit weekeinde zijn twee afleveringen op televisie te zien. Morgen Jungles om 20.10 uur op BBC2 en zondag Shallow Seas om 22.00 uur op BBC1.

De serie heeft ook een website: www.bbc.co.uk/nature/animals/planetearth/ of 48387 naar 7585