De economie heeft haast

Een politieke patstelling hoeft niet slecht te zijn voor de economie, zo heette het twee weken na de uitslag van de Amerikaanse Congresverkiezingen. Daar is de macht nu verdeeld tussen een Republikeinse president en een Democratisch Congres. De uitslag van de Nederlandse parlementsverkiezingen van woensdag geeft op een andere manier voedsel aan de verwachting van een langdurige patstelling. De verkiezingsuitslag maakt een formatie lastig, zodat er rekening mee moet worden gehouden dat de beraadslagingen die tot een kabinet moeten leiden, langdurig zullen zijn. Vandaag en morgen brengen de fractieleiders hun adviezen uit aan de koningin. Voortekenen dat de formatie een zaak van lange adem wordt, zijn er genoeg. Het zou zomaar kunnen dat Nederland opgeteld maandenlang zonder effectief bestuur zit.

Bij een ongunstig economisch tij zou dat zeer ongelukkig zijn, maar een geluk bij een ongeluk is dat het op dit moment goed gaat met de welvaart. De economische groei is gunstig, en zal dat voorlopig ook wel blijven. De werkloosheid is laag, en de inflatie verre van een probleem. De stemming onder ondernemers en consumenten is uitstekend, al valt het nog te bezien welke invloed de verkiezingsuitslag daarop zal hebben. Hoe onpeilbaar de kiezer-consument kennelijk was, blijkt uit het verbijsterende onvermogen van regeringspartij VVD om munt te slaan uit de hervonden economische voorspoed. Het waren overwegend VVD-bewindslieden (Hoogervorst van Volksgezondheid, Zalm van Financiën) die met de eer mochten strijken van de grootste hervormingen en het strikte financiële beheer onder het kabinet-Balkenende II.

Dat de Amerikanen luchtig zijn over de gevolgen van besluiteloosheid in Washington voor de economie kan niet los worden gezien van de overtuiging dat de staat zich daar sowieso maar beter zo min mogelijk mee moet bemoeien. Dat gaat tot op zekere hoogte ook op voor Nederland. Voor de rijksfinanciën is er bijvoorbeeld weinig beters denkbaar dan dat de automatische piloot voorlopig aan blijft staan.

Daar tegenover staan dossiers die juist bij een hoogconjunctuur gevoelig worden. De relatief hoge looneis van 3 procent van vakcentrale FNV bijvoorbeeld herinnert eraan dat tijdens periodes van voorspoed het zaad wordt gezaaid voor een verlies aan concurrentiekracht. Daar kan een effectieve leiding vanuit Den Haag het nodige aan verhelpen en voorkomen. De broodnodige inperking van de regeldruk voor bedrijven staat stil. En allerlei noodzakelijke structurele hervormingen die juist relatief makkelijk zijn als het goed gaat met de welvaart, blijven voorlopig achterwege.

Daar komen de internationale dossiers nog bij. Niet alleen gaat de besluitvorming in Brussel gewoon door, maar op het gebied van de vrijmaking van de wereldhandel en de ingezette hervorming van de internationale financiële instellingen (Internationaal Monetair Fonds en Wereldbank) breken er cruciale tijden aan, waarbij een Nederlandse inbreng niet mag worden gemist. Ook daarom zou het gunstig zijn als de formatie snel begint en, met inachtneming van de noodzaak dat er een stabiele regering komt, zo weinig mogelijk tijd neemt. Hoe moeilijk dat ook wordt.