Stembus-tv: cijfers en schalkse glimlachjes

Hoedt u voor stembustelevisie!

Achter al de hectiek op het beeldscherm gaat een grenzeloze oppervlakkigheid schuil.

We horen cijferpraatjes en zien toverplaatjes. We bezoeken partijbases en lijsttrekkers, zwerven van zegetocht naar nederlaag in het kielzog van hordes fotografen en cameralieden. En vier uur later, het is dan vlak voor enen, zijn in de huiskamer slechts drie observaties blijven hangen.

Eén: De Nederlandse bevolking staat meer versplinterd tegenover elkaar dan ooit tevoren. (Historica Van Baalen bij de NOS)

Twee: Zonder rechtse en linkse meerderheid wordt het formeren met zakjapanners en personal coaches. (Frits Wester bij RTL)

Drie : De winnende „what-you-see-is-what-you-get-politicus” (burgemeester Gerd Leers bij RTL) van de Partij voor de Vrijheid zal er alles aan doen om de rol van verstotene uit te buiten, in de Tweede Kamer en op de televisie.

Dat bleek uit het slotdebat onder leiding van een ouderwets scherpe Paul Witteman met de winnaars en verliezers van de zeven grootste partijen. Ja, het was onbegrijpelijk dat toen nog geen van de politieke leiders Geert Wilders op televisie had gefeliciteerd met zijn overwinning. Maar om te concluderen dat er al een „cordon sanitaire” was opgeworpen tegen hem en zijn half miljoen aanhangers: dat was een zevenmijlsstap te ver. Het was voormalig partijgenoot Rutte die Wilders’ slachtofferrol doorprikte. Hij wees op de onderlinge programmatische verschillen en zei: „We gaan u niet de kans geven hier de indruk te wekken dat wij u isoleren.”

Een grimmig televisiemoment was het. Maar verrast werden wij door de schalkse glimlachjes van Jan Peter Balkenende naar de overkant van de tafel. Hij ving bot: Wouter Bos schoof steeds verder van de tafel weg en keek gaande het debat almaar strakker voor zich uit.

Oei, oei, oei: dat worden moeizame onderhandelingen!

We hadden de avond toen zappend doorgebracht. Van Tweede Kamerverkiezingen 2006 op Nederland 1, naar de RTL-verkiezingsavond. De commerciëlen brachten de eerste prognoses, maar binnen een uur waren we terug bij Maartje van Weegen in haar roze Chanelpakje. Dat lag niet aan de inhoud – bij RTL vertellen ze ook dat 26.907 stemmers zijn ondervraagd bij het stemhok, op internet en door de telefoon – maar kwam door de vele onderbrekingen. Reclames, muziek en ook: „een kopje koffiedik kijken”. Door dat oponthoud bracht de NOS de stembusuitslagen als eerste. En toen vervolgens Ferry Mingelen zijn kunsten vertoonde, waren we verkocht.

Toegegeven: de kleurrijke animatie met Kamerzetels bij RTL bewoog (PvdA werd rood, SP kreeg rose) maar Ferry’s staafdiagrammen overtuigden net iets meer, ondanks de haperende rekensommen. De NOS combineerde de uitslagen met enquêteresultaten. Zo wist Ferry met dank aan Maurice de Hond dat „Marijnissen de vrouwenemotie had gevonden”: een groter percentage vrouwen dan mannen had op hem gestemd.

Tja. Voor wat het waard was.

In elk geval boeiender dan Hanja Maij bij RTL. Haar zagen we toen we wegzapten bij de luchtige NOS-items. Gestorven in schoonheid: interviews op de roltrap. Apekool: de horse race tussen Wouter en JP op Duindigt. Nee, daarvoor moet je bij Hart van Nederland zijn. De rubriek ging stemmen met braderiecavia’s uit Apeldoorn.

Volgende keer weer Nederlandse stembustelevisie? Nee. De luiken moeten open! Uw beroepskijker wil waaien. Buitengaats bij BBC, ARD en Canvas. Dit was van alles niks.

Reageer op deze column via www.nrc.nl/ogen