SP wint fors, grote partijen verliezen

De SP en de Partij voor de Vrijheid zijn de grote winnaars van de Tweede Kamerverkiezingen gisteren. De grotere partijen in het politieke midden hebben zetels verloren. CDA, PvdA en VVD verloren samen negentien zetels. Het CDA blijft wel de grootste partij in de Tweede Kamer. De ChristenUnie verdubbelde het zetelaantal.

In totaal 31 van de 150 Kamerzetels wisselden van partij. De formatie van een kabinet lijkt door deze uitslag een moeizaam proces te worden. Er zijn alleen meerderheidscoalities mogelijk van ten minste drie partijen.

De voorspelde nek-aan-nekrace tussen CDA en PvdA kwam er niet: het CDA van Jan Peter Balkenende bleef de PvdA van Wouter Bos ver voor. Lijsttrekker Mark Rutte van de VVD, die zes zetels verloor, zei vanmorgen dat zijn positie niet ter discussie stond. Volgens hem heeft de partij behoefte aan continuïteit. VVD-bewindslieden wezen op het succes van de rechtse Partij voor de Vrijheid van Geert Wilders, als gedeeltelijke verklaring voor hun verlies. Wilders verdringt de andere rechtse partijen: de LPF, nu Lijst Vijf Fortuyn, verdwijnt uit de Kamer, EénNL van Marco Pastors en de partij van Hilbrand Nawijn behaalden geen enkele zetel.

In de eerste analyses van de uitslag werd een coalitie van CDA, PvdA en ChristenUnie (die van drie naar zes zetels ging) gezien als het meest voor de hand liggend. Maar volgens PvdA-leider Wouter Bos zou het CDA, dat naar verwachting de leiding neemt in de formatiebesprekingen, eerst met de SP moeten praten, omdat die partij de grootste winst heeft geboekt bij de verkiezingen. Tijdens het lijsttrekkersdebat afgelopen nacht bij de NOS zei SP-leider Marijnissen dat samenwerking met „het CDA van de afgelopen jaren” moeilijk zou worden. Volgens Balkenende moet de SP het er „gewoon mee doen”. Het CDA, zei hij, zal niet opeens veranderen. André Rouvoet (ChristenUnie) zei gisteravond dat hij een ‘christelijk-sociaal’ kabinet van CDA, PvdA en zijn partij geen slecht idee zou vinden. Volgens Balkenende moet nu elke partij „bij zichzelf te rade” gaan: „Hoe duiden we deze uitslag?”

Koningin Beatrix spreekt vandaag met haar vaste adviseurs over de uitslag. Dat zijn vice-voorzitter Herman Tjeenk Willink van de Raad van State en de voorzitters van de Tweede en Eerste Kamer, Frans Weisglas en Yvonne Timmerman-Buck. Waarschijnlijk spreekt zij morgen de fractievoorzitters in de Tweede Kamer.

Werkgeversorganisaties en vakcentrales waarschuwen dat de uitslag niet mag leiden tot een langdurige formatie. VNO-NCW en MKB-Nederland brachten een verklaring uit waarin staat dat er „geregeerd moet worden om het herstel van de economie vast te houden en uit te bouwen”.