Nieuwe kiezersrevolte

En weer laat de kiezer blijken niet tevreden te zijn met de politieke status-quo. Uit voorlopige schattingen gisteravond kan worden opgemaakt dat zich opnieuw een politieke aardverschuiving voordoet in Nederland.

De drie grote partijen, CDA, PvdA en VVD, lijken meer of minder forse verliezen te boeken. Het CDA van minister-president Jan Peter Balkenende blijft dan wel de grootste partij, de SP belooft de grootste winnaar te worden van de verkiezingen van 2006. Mogelijk wordt de SP de derde partij van Nederland, groter dan de VVD.

Ondertussen wijken kiezers ook uit naar de partij van Geert Wilders, de Partij voor de Vrijheid, rechts van de VVD. D66, twaalf jaar geleden nog dé grote verrassing, is bijna weggevaagd. Terwijl de leidende politici in Den Haag volop bezig waren elkaar op te zoeken in het politieke midden, lijkt de samenleving verder gepolariseerd.

Dit alles in aanmerking nemend, is vandaag het woord aan het staatshoofd. De koningin zal op basis van de adviezen van de voorzitters van de beide Kamers der Staten-Generaal, de vice-voorzitter van de Raad van State en de fractievoorzitters een of meer informateurs benoemen die op zoek moeten gaan naar een werkbare regeringscoalitie. Pogingen om deze archaïsche wijze van formeren transparant te maken, zijn tot nu toe steeds gestrand. Dat valt te betreuren.

Waar het formatieproces op neerkomt, is een goede interpretatie te geven van de wens van de meerderheid van de kiezers zoals die tot uitdrukking komt in de stembusuitslag. De enige conclusie die in dit stadium getrokken kan worden, is dat het ditmaal geen sinecure is. Het verbrokkelde partijlandschap dat achter de stofwolken van de nieuwste kiezersrevolte opdoemt, laat zich niet eenvoudig duiden.

Het CDA vierde gisteravond nog een feestje om de overwinning. Als de partij haar roes heeft uitgeslapen, volgt de kater. Balkenende zal naar verwachting het initiatief hebben bij het formeren van een nieuw kabinet. Maar daarmee is alles gezegd.

De nummer twee van de PvdA, Nebahat Albayrak, trok de terechte conclusie dat voortzetting van de coalitie van CDA en VVD in ieder geval is geblokkeerd.

Rutte is er niet in geslaagd uit te stijgen boven het beeld van een liberale leiderandus: de man die weliswaar vlot van de tongriem is gesneden, maar niet in staat was de steun van voldoende kiezers te krijgen. Zijn partij, de VVD, is bijna letterlijk aan flarden geregeerd en kan maar beter de oppositie opzoeken. De liberalen hebben tijd nodig zich te bezinnen op een eenduidige koers en op het leiderschap.

Al met al ligt een complexe en waarschijnlijk langdurige formatie in het verschiet. Geen enkele coalitie is voor de hand liggend. De les van de afgelopen vijf jaar, met maar liefst drie kabinetten onder leiding van minister-president Balkenende, moet zijn dat gezocht moet worden naar een coalitie die rust en stabiliteit kan terugbrengen in de Nederlandse politiek.