Hergroeperen in de oppositie

Voor de VVD verliepen de verkiezingen rampzalig.

De interne strijd om de macht zal weer losbarsten.

De kiezer heeft een ravage aangericht. VVD’er en commissaris van de koningin Ed Nijpels heeft er geen andere woorden voor. Regeren met het CDA betekent historisch gezien altijd verlies voor de VVD, zegt hij.

Aan het begin van de avond heerste nog een voorzichtig optimisme. De nummer 23 op de lijst, Ton Elias, verzekerde dat 25 zetels binnen handbereik lagen. Met dat aantal evenaart de VVD het niveau van 1972 en 1989. VVD-leider Mark Rutte zei „niet blij” te zijn met de uitslag. „Het is ronduit teleurstellend, maar we incasseren deze nederlaag. De kiezer heeft gesproken en die heeft het laatste woord.” Oud-VVD-leider Frits Bolkestein zei het anderhalve week geleden: de VVD moet niet bang zijn voor een paar jaar oppositie. De partij kan de batterijen opladen en zich hergroeperen.

Maar voor de VVD is de verkiezingsnederlaag vooral een herstart van een interne strijd over wie er de baas is in de partij. De positie van lijsttrekker Mark Rutte staat ter discussie, zoveel is duidelijk. De SP is de VVD als derde partij van Nederland voorbijgestreefd. Nummer twee, Rita Verdonk, zint op de positie van Rutte, maar wacht de definitieve uitslag van maandag af, dan is duidelijk hoe de voorkeurstemmen eruit zien.

De partijtop neemt het nog op voor Rutte. Hij had een achterstand, heet het, en hij heeft een zware ontgroening gehad. „Het heeft niet aan hem gelegen”, zei vice-premier Gerrit Zalm, die verwees naar oud-lijsttrekker Hans Wiegel, die in de jaren zeventig ook zijn eerste verkiezingen niet al te succesvol afrondde. Rutte zou het slachtoffer zijn geworden van de tweestrijd tussen CDA en PvdA. Nummer vier op de lijst, Laetitia Griffith, wil niets weten van een nieuwe periode van onrust in haar partij. „Wij staan als een blok achter Mark”.

Wat de VVD nu moet doen, blijft onzeker. „We zijn de vierde partij, Balkenende is de grootste, hij is aan zet”, zei minister Kamp. Griffith: „We moeten afwachten of het coalitie of oppositie wordt.”