Gejuich, geklap, en toch blijft de sfeer bedrukt

Het CDA kwam als grootste partij uit de verkiezingen. Maar een echt feest bleef uit, gisteravond. „Het kiezersvolk is op drift geraakt”.

De CDA-fractie vierde vanmorgen met taart dat de partij de grootste is gebleven. Foto Roel Rozenburg Den Haag:23.11.6 CDA-fractie. Balkenende voor aanvang. © foto/Roel Rozenburg Rozenburg, Roel

Deze ochtend is er applaus voor lijsttrekker Jan Peter Balkenende. Minutenlang wordt hij toegejuicht door zijn, ingekrompen, fractie. Het CDA houdt het verder bescheiden. Een beetje feest vierden de christen-democraten gisteravond wel, maar ingetogen.

Toen de eerste uitslag binnenkwam, werd er bescheiden geklapt. Vlak voor een groot televisiescherm zaten, naast elkaar, de ouders van Jan Peter Balkenende. Ook zij applaudisseerden toen de uitslagen binnenkomen.

Veel reden om blij te zijn is er ook niet voor het CDA. Goed, het CDA is de grootste partij geworden, maar het verlies van drie zetels én de lastige politieke situatie maken de sfeer bij het CDA zelfs licht terneergeslagen. Coalitiepartner VVD heeft zwaar verloren. Een werkbare meerderheid is er op het eerste gezicht niet te zien. „Een bemoedigend resultaat voor het CDA”, zei oud-minister Piet Hein Donner, nu Tweede-Kamerlid gisteravond. Maar over het „totale beeld” had Donner andere gevoelens. „De kiezer trekt weg van het politieke centrum en trekt naar de randen.”

Wat heeft de kiezer eigenlijk voor boodschap gegeven? De circa 1.500 aanwezigen in het stampvolle Lucent Danstheater in Den Haag – mensen staan buiten in de rij om naar binnen te mogen – wisten het niet. De kiezer wilde niet radicaal breken met het kabinet, vonden ze. Maar de coalitie stond wél op verlies. „Ik denk dat de kiezer twee signalen heeft gegeven”, zei Cees van der Knaap, staatssecretaris van Defensie en gekozen als Kamerlid. „Mensen hebben ook CDA gekozen omdat ze Jan Peter Balkenende als persoon zijn gaan waarderen. Balkenende is vier jaar geleden moeizaam gestart, maar hij is nu bekend en wordt gewaardeerd. Daar heeft de kiezer ook waardering voor.”

Tweede Kamerlid Jan de Vries van het CDA zei dat de uitslag maar één ding duidelijk maakt. „Het kiezersvolk is op drift geraakt.” Bovendien, zei De Vries, is de rol van de lijsttrekkers dominant geworden in de verkiezingscampagne. „Jan Marijnissen en Jan Peter Balkenende hebben met elkaar gemeen dat het stabiele personen zijn, die deze campagne niet op de man hebben gespeeld. Dat heeft de kiezer gewaardeerd.”

De verkiezingscampagne ging boven alles om personen. In de beeldvorming van de CDA-campagne stond Balkenende centraal als bindend leider, die boven de partijen staat. Jonge christen-democraten liepen weer in de groene T- shirts met de beeltenis van premier Balkenende als vrijheidsstrijder Che Guevara.

Terwijl de verkiezingsuitslagen op de televisieschermen binnenkwamen, begon het rekenen in de zaal. Omdat duidelijke coalities, gezien de uitslagen, zich niet aandienden, bleef de stemming wat bedrukt. Hoe nu verder? De leden wisten het niet goed. Cees van der Knaap: „Een coalitie met de PvdA, eventueel aangevuld met de ChristenUnie, lijkt me de meest logische conclusie. Maar het blijft koffiedik kijken, gezien de variatie in de uitslagen.” Ook voormalig minister Piet Hein Donner verwachtte een moeilijke formatie. Als de wil van de kiezer maar wordt gerespecteerd, vond hij.