Feest, maar dan wel bescheiden

Het CDA werd gisteren de grootste partij.

Toch bleef de stemming bedrukt. Hoe nu verder?

Het CDA houdt het bescheiden. Een beetje feest vieren de christen-democraten wel, maar ingetogen. Als de eerste uitslag binnenkomt, wordt er bescheiden geklapt. Vlak voor een groot televisiescherm zitten, naast elkaar, de ouders van Jan Peter Balkenende. Ook zij applaudisseren als de uitslagen binnenkomen.

Veel reden om blij te zijn is er ook niet voor het CDA. Goed, het CDA is de grootste partij geworden, maar exitpolls en tussenstanden wijzen meestal op een klein verlies voor het CDA. Coalitiepartner VVD heeft zwaar verloren. Een werkbare meerderheid is er op het eerste gezicht niet te zien. „Een bemoedigend resultaat voor het CDA”, zegt oud-minister Piet Hein Donner, nu Tweede-Kamerlid. Maar over het „totale beeld” heeft Donner andere gevoelens. „De kiezer trekt weg van het politieke centrum en trekt naar de randen.”

Wat heeft de kiezer eigenlijk voor boodschap gegeven? De circa 1.500 aanwezigen in het stampvolle Lucent Danstheater in Den Haag – mensen staan buiten in de rij om naar binnen te mogen – weten het niet. De kiezer wilde niet radicaal breken met het kabinet, vinden ze. Maar de coalitie staat wél op verlies. „Ik denk dat de kiezer twee signalen heeft gegeven”, zegt Cees van der Knaap, staatssecretaris van Defensie en nu gekozen als Kamerlid. „Mensen hebben ook CDA gekozen omdat ze Jan Peter Balkenende als persoon zijn gaan waarderen. Balkenende is vier jaar geleden moeizaam gestart, maar hij is nu bekend en wordt gewaardeerd. Daar heeft de kiezer ook waardering voor.”

Tweede Kamerlid Jan de Vries van het CDA zegt dat de uitslag maar één ding duidelijk maakt. „Het kiezersvolk is op drift geraakt.” Bovendien, zegt De Vries, is de rol van de lijsttrekkers dominant geworden in de verkiezingscampagne. „Jan Marijnissen en Jan Peter Balkenende hebben met elkaar gemeen dat het stabiele personen zijn, die deze campagne niet op de man hebben gespeeld. Dat heeft de kiezer gewaardeerd.”

De verkiezingscampagne ging boven alles om personen. In de beeldvorming van de CDA-campagne stond Balkenende centraal als bindend leider, die boven de partijen staat. Jonge christen-democraten lopen, het wordt bijna een vertrouwd gezicht, ook nu weer in de groene T-shirts met de beeltenis van premier Balkenende als vrijheidsstrijder Che Guevara.

Terwijl de verkiezingsuitslagen op de televisieschermen binnenkomen, begint het rekenen in de zaal. Omdat duidelijke coalities, gezien de uitslagen, zich niet aandienen, blijft de stemming wat bedrukt. Hoe nu verder? De leden weten het niet goed. Cees van der Knaap: „Een coalitie met de PvdA, eventueel aangevuld met de ChristenUnie, lijkt me de meest logische conclusie. Maar het blijft koffiedik kijken, gezien de variatie in de uitslagen.”

Ook voormalig minister Piet Hein Donner verwacht een moeilijke formatie. Als de wil van de kiezer maar wordt gerespecteerd, vindt hij.