De VVD is verdeeld over Rutte, maar hij blijft

VVD-lijsttrekker Mark Rutte mag fractievoorzitter blijven, ondanks het verlies. De partijtop steunt hem, de rest van de partij is verdeeld over zijn prestaties.

De teleurgestelde VVD-achterban op de verkiezingsavond in Madurodam in Den Haag. Foto Evelyne Jacq Europa, Nederland, Den-Haag, Madurodam, 22-11-2006 VVD verkiezingsuitslag avond. Foto: Evelyne Jacq Jacq, Evelyne

Het was vanmorgen een entree zonder applaus voor VVD-lijsttrekker Mark Rutte. Optimistisch als altijd begon hij aan zijn functie van voorzitter van de sterk uitgedunde VVD-fractie. Hij werd met grote steun herkozen, mede omdat van tevoren was afgesproken dat Rutte hoe dan ook de VVD-fractie zou blijven leiden. Niet omdat iedereen zo tevreden was met de uitslag of de campagne. Wel omdat de partijtop er weinig voor voelt om Rutte weg te sturen en de nummer twee, Rita Verdonk, voor hem in de plaats te krijgen.

Verdonk deed vanmorgen uiterst hartelijk tegen Rutte. Hij kreeg drie zoenen van haar.

Hoe anders was de sfeer gisteravond op de uitslagenavond van de VVD in Madurodam. Toen rond half tien duidelijk was dat de partij zes zetels had ingeleverd ten opzichte van 2003, zocht Verdonk Rutte op. Volgens een betrokkene vroeg ze hem of er inmiddels niet een andere werkelijkheid was aangebroken, doelend op het zware verlies voor de VVD. Rutte moest weg, suggereerde Verdonk hiermee. Maar Rutte wilde daar niets van weten. „Ik ga door”, zei hij resoluut, een boodschap die hij een uur later publiekelijk herhaalde.

De stemming bij de liberalen was de hele avond bedrukt, en niet alleen vanwege het eigen verlies. „De kiezer heeft een ravage aangericht”, zei Ed Nijpels, commissaris van de koningin in de provincie Friesland. Regeren met het CDA betekent historisch gezien altijd verlies voor de VVD, aldus Nijpels.

Aan het begin van de avond heerste nog een voorzichtig optimisme. De nummer 23 op de lijst, Ton Elias, dacht zeker te weten dat er 25 zetels binnen handbereik lagen. Het werden er 22, waardoor Elias net buiten de boot valt. Met 22 zetels evenaart de VVD het niveau van 1972 en 1989. De VVD-fractieleider in de Senaat, Uri Rosenthal, gaf om die reden direct een positieve draai aan de uitslag. „Het was een uphill-battle, vanaf nu kan het alleen nog maar omhoog”, zei hij.

De partijtop neemt het op voor Rutte, ondanks het enorme verlies. De lijsttrekker begon met een achterstand, heet het, en hij heeft een zware ontgroening gehad. Vice-premier Zalm zei dat Rutte het goed heeft gedaan. „Het heeft niet aan hem gelegen”, aldus de minister van Financiën, die verwees naar voormalig lijsttrekker Hans Wiegel. Deze stemmentrekker van weleer had zijn eerste verkiezingen niet zo succesvol afgerond. Volgens de VVD’ers is Rutte het slachtoffer geworden van de tweestrijd tussen CDA en PvdA.

Toen Rutte om half elf het podium betrad, barstte er een gejuich los. Maar Rutte was niet vrolijk. „Het is ronduit teleurstellend, maar we incasseren deze nederlaag. De kiezer heeft gesproken en die heeft het laatste woord.”

Wat de VVD nu moet gaan doen blijft onzeker. Voormalig VVD-leider Bolkestein zei het anderhalve week geleden al: de VVD moet niet bang zijn voor een paar jaar oppositie. De partij kan dan de batterijen opladen en hergroeperen, zei Bolkestein.

Defensieminister Henk Kamp: „We zijn de vierde partij, Balkenende is de grootste. Hij is aan zet.” Deelname aan een coalitie is voor de VVD volgens Kamp geen doel op zich. Kamerlid Laetitia Griffith: „We moeten afwachten of het coalitie of oppositie wordt.”