Balende Bos houdt zich groot

PvdA wist positie grootste partij niet vast te houden.

Formeren met CDA moeilijk door harde toon campagne.

Zes minuten voor negen, de eerste zogenoemde exitpoll wordt bij RTL4 bekendgemaakt. In de Amsterdamse discotheek Escape aan het Rembrandtplein, waar de PvdA op de uitslag van de verkiezing wacht, is de spanning te snijden. Als de voorlopige uitslag voor de SP bekend wordt gemaakt, houden de duizend aanwezigen de adem in. De prognose die wijst op dertig SP-zetels komt aan als een mokerslag, dat kan maar één ding betekenen: de PvdA wordt niet de grootste.

„Het heeft niet geholpen”, verzucht Dig Istha, oud-campagneleider van de PvdA. In het programma Pauw & Witteman, na het lijsttrekkersdebat van dinsdagavond, vergeleek hij het optreden van SP-leider Jan Marijnissen met de arrogantie van een Franse president. Een poging SP-stemmers naar het PvdA-kamp te lokken. „Niemand durft die Marijnissen echt aan te pakken en dit is het resultaat”, aldus Dig Istha.

De discotheek is vol tijdens de verkiezingsavond. „Ik ben nog nooit in zo’n danstent geweest”, zegt de 67-jarige Martine Verbeek. Ze is PvdA-lid, zegt ze, in al haar vezels. „Wouter gaat het niet redden”, zegt ze al vroeg op de avond. „Ik ben gekomen om Wouter te steunen. Sinds mijn man dood is, is hij mijn man.”

In een stiller gedeelte van Escape preludeert PvdA-senator Frans Leijnse (in 2003 informateur van het kabinet van CDA en PvdA dat er niet kwam) op de formatie. Het moet een kabinet van CDA en PvdA worden, zegt hij. In de Tweede en Eerste Kamer worden, volgens Leijnse, de eerste verkennende gesprekken al gevoerd. Volgens hem heeft het CDA sinds de formatie van 2003 een campagne gevoerd, waarbij PvdA-leider Wouter Bos wordt afgeschilderd als onbetrouwbaar. Wordt dat geen belemmering bij de besprekingen? „Daar zit wel een probleempje dat eerst moet worden weggewerkt”, zegt Leijnse. Hij ziet geen andere, serieuze coalitie. „Balkenende moet nu bewijzen of hij een partijpoliticus blijft of echt een staatsman kan zijn.”

In het Caransa-hotel aan het Rembrandtplein zit Wouter Bos met zijn naaste campagnemedewerkers op de zesde etage aan de televisie gekluisterd. Om kwart voor elf betreedt Bos onder luid gejuich de discotheek. De kiezers hebben „massaal nee gezegd tegen dit een koude en kille Nederland”. De PvdA heeft verloren, maar de oppositie tegen het CDA/VVD-kabinet heeft gewonnen, en die winst verdisconteert Wouter Bos in zijn verlies, en in zijn speech voor de achterban.

Als de PvdA-leider, op weg naar de uitgang, bijna bezwijkt onder de schouderklopjes, probeert Martine Verbeek Wouter Bos een roos te geven. Het mislukt, hij ziet haar niet staan. „Goede speech”, roept ze Bos nog na. Eén van de medewerkers van Bos heeft het gehoord en neemt de roos in ontvangst. „Ik zal zorgen dat hij de roos krijgt. Hartstikke bedankt”, zegt ze. En op vertrouwelijke fluistertoon. „Wouter houdt zich groot, maar hij baalt als een stekker.”