Wrevel bij kijkers en Balkenendes kussentje

Nog gechat over verkiezingstelevisie?

Nederland kiest bood elke avond gelegenheid om van gedachten te wisselen met de geïnterviewde politici. En ook de hoofdredacteur van het NOS Journaal maakte tijd voor zo’n onderonsje.

Kijkers reageerden. En hoe! ‘Bram Schilham is de buikspreekpop van Balkenende!’ ‘Waarom mogen linkse partijen wel uitpraten?’ ‘Moet RTL Boulevard echt in het NOS Journaal?’ ‘Kunnen jullie eens ophouden met dat ieder-voor-zich-peilt-de-waan-van-de-dag?’ En: ‘Komt het door de journalistiek dat de verkiezingscampagne dit jaar nergens over gaat?’

Goeie vraag.

Hans Laroes vond van niet, reageerde hij: „Wij doen meer inhoud dan politici zelf.” Stoere taal die wij absoluut niet voor alle verkiezings-tv voor onze rekening durven te nemen. Denk maar aan Lingo, Jensen!, Katja vs de rest en al die strikvragen over de vrouwen van Mark Rutte. Maar feit is wel dat de twee verkiezingsdebatten gisteren – een ‘trapezenummer’ voor de kleine partijen en een ‘olifantennummer’ voor de grote, beloofde Joost Karhof – meer inhoudelijk vuurwerk boden dan alle eerdere debatten van RTL Nieuws, Eenvandaag en de radio bij elkaar.

Voer voor politieke junkies. Femke Halsema die met grote boze ogen Balkenende de oorlog verklaarde: we moeten uitzoeken hoe u „Nederland de oorlog in Irak heeft ingesjoemeld”! Alleen Mark Rutte gedroeg zich alsof hij al verloren had. Wijdbeens tetterde hij zijn grijsgedraaide quotes door iedereen heen: Beken kleur Balkenende, kies een coalitie met VVD.

De plotselinge brille in het laatste debat lag meer aan het programmaformat dan aan de kwaliteiten van de journalisten/gespreksleiders. Al ontbrak dit keer Eenvandaag-stoorzender Ferdinand Fransen op wiens onzindilemma’s alleen Jan Marijnissen antwoord durfde te weigeren. De vier presentatoren hadden gisteravond hooguit zeven minuten het woord. Met plichtmatige leut voor- en achteraf. En natuurlijk twee aan twee, om omroeppolitieke redenen. Terwijl één gespreksleider meer dan genoeg is.

De formule bepaalde dat elke lijsttrekker een thema met een minuutje zendtijd mocht aftrappen. Die onderwerpen waren vooraf „uitgebreid uitonderhandeld” met de campagneteams, vertelde debatleider Paul Witteman bij de nazit in zijn eigen Pauw & Witteman. Dat leidde ertoe dat ‘het buitenland’ geen gespreksthema werd, omdat de spindoctors er geen electorale winst van verwachtten. Zo had Bos, vertelde hij in P & W, vijfmaal in de campagne het Irak-punt opgebracht maar keer op keer viel dat dood. Rutte was datzelfde met Europa overkomen.

De invloed van spindoctors liet zich de afgelopen campagne ook op andere punten gelden. Onthutst vertelde Twan Huys dat de voorlichter van premier Balkenende met een kussentje kwam aanzetten, een paar seconden voordat hij bij Nederland kiest zou debatteren met Mark Rutte. Zo zou de CDA-leider boven Rutte uittorenen en meer overwicht uitstralen.

De nikserige campagne is de schuld van de voorlichters?

Nee, dat ook weer niet vond Paul Rosenmöller, ex-hopman van GroenLinks die bij vlagen scherpe interviews maakte met voormalige collega’s. Wij van de media, zei Rosenmöller, moeten minder vragen stellen over coalitievorming, strategie en peilingen.

De spijker op zijn kop. Onderwerpen a.u.b., geen verkiezingsrimram. Niettemin: één peilingnieuwtje. RTL4 belooft vanavond als eerste een betrouwbare exit poll te brengen, om tien voor negen, ja nog voordat de stembussen gesloten zijn. Kiezersbeïnvloeding? Alles voor de kijkcijfers!

Reageer op deze column via www.nrc.nl/ogen