Weinig vrienden voor Balkenende in debat

In het debat gisteren trokken de linkse partijen samen op tegen het CDA. Maar ook coalitiegenoot VVD was vaak fel tegen Balkenende. De winnaars zijn vanavond pas bekend.

Jan Peter Balkenende (CDA in het stembureau. Foto Bas Czerwinski 22-11-2006, CAPELLE AAN DEN IJSSEL. BALKENENDE AAN HET STEMMEN. FOTO BAS CZERWINSKI Czerwinski, Bas

Alsof ze het van tevoren hadden afgesproken. Wouter Bos (PvdA), Femke Halsema (GroenLinks) en Jan Marijnissen (SP) openden gisteren – in het laatste lijsttrekkersdebat voordat de stembussen open gingen – collectief de aanval op de zittende coalitie van CDA en VVD. Links kreeg daarbij opmerkelijk vaak de steun van ChristenUnie-voorman André Rouvoet.

Aan de vooravond van de verkiezingsdag was de tweedeling in het politieke landschap ineens helder zichtbaar. De linkse lijsttrekkers maakten er zelfs onderling grapjes over. Marijnissen nam het voor Bos op, waarop Bos zei: „Dank je Jan, da’s nou linkse samenwerking.” Halsema: „Oh, nu ineens wel”, verwijzend naar het mislukte ‘kopje koffie’ tussen de drie lijsttrekkers een dag eerder. De drie linkse leiders zetten CDA en VVD neer als „één pot nat”.

Inhoudelijk was de confrontatie gisteren interessant. VVD-leider Mark Rutte vervulde de rol van ‘bijtertje’ die gretig tegen de oppositie in ging. Maar als het zo uitkwam ook zijn tanden zette in de hand van CDA-lijsttrekker Jan Peter Balkenende. Deze probeerde vergeefs zijn rol als politicus boven de partijen terug te krijgen, maar werd vaak in het defensief gedrukt.

Bos daagde Balkenende bijvoorbeeld uit op het gebied van de zorg. Bos wilde een einde aan de „stopwatchcultuur” in de zorg. Balkenende herhaalde zijn standpunt dat de slechte verzorgingshuizen moeten leren van de goede. Bos nam daar geen genoegen mee: „Goede zorg kost geld, dus er moet geld bij.” Balkenende: „U hebt kritiek op de zorg.” Bos: „Nee, ik heb kritiek op u.” Balkenende, geïrriteerd: „Als u het onder Paars had aangepakt, hadden wij de problemen niet hoeven oplossen.”

Halsema viel Bos bij: „U vernietigt banen in de zorg.” Rutte: „En u wilt de bureaucratie in stand houden.” SP’er Marijnissen: „U heeft de efficiency in de zorg voorop gesteld en de menselijke maat uit het oog verloren.”

In een debatje over armoede botsten Rutte en Marijnissen. Marijnissen: „U heeft de inkomensongelijkheid vergroot, en honderden kinderen kansen ontnomen door ze op achterstand te zetten. Ik vind het zeer asociaal dat u dit punt weg wilt redeneren.” Rutte: „Er zijn nog nooit zoveel banen geweest. U draait mensen een rad voor ogen. Mensen die een sociaal Nederland willen, kunnen beter op mijn partij stemmen dan op die van u!”

Binnen de zittende coalitie was ondanks de gemeenschappelijke vijand geen sprake van eendracht. Rutte sprak Balkenende af en toe badinerend toe: „Ach kom nou toch, dat kun je niet menen.” Rutte eiste van Balkenende duidelijkheid over een generaal pardon: dat moest een breekpunt zijn voor een mogelijke coalitie met PvdA. Balkenende: „Nee, nee, geen politieke spelletjes. Vroeger hadden we ononderhandelbare standpunten, maar dat doen we nu niet meer.” Rutte: „Maar u doet het wel met de hypotheekrenteaftrek.”

Halsema gebruikte de laatste confrontatie voor het milieu. „Nu investeren in milieu is beter dan in 2050 de rotzooi op te moeten ruimen”, stelde zij. Rutte en Balkenende wilden iets aan het milieu doen in internationaal verband. Halsema, smalend: „En u bent van het rentmeesterschap?” Balkenende hield staande dat Nederland voldoet aan het Kyoto-verdrag.

Ondanks het gezamenlijk optreden lijkt een linkse coalitie in werkelijkheid nog ver weg. Net als voortzetting van de huidige coalitie van CDA en VVD overigens. In laatste peilingen was het CDA de grootste, maar de VVD verloor fors. Ter linkerzijde haalden PvdA, GroenLinks en SP volgens de peilers ook niet genoeg steun om te gaan regeren. Zelfs met steun van de ChristenUnie kwam links in de laatste peilingen nog tekort. Dat laat maar één optie over: een coalitie van CDA en PvdA.

Duidelijkheid biedt slechts de enige echte peiling: de definitieve uitslag vanavond laat.