Vrije tijd mag wat kosten

Bijna vier miljoen huishoudens huren mensen in voor klusjes rond het huis.

Als het thuis goed geregeld is, kan iemand zich beter op zijn werk concentreren.

De vergadering loopt uit en het is onmogelijk om weg te gaan. Dus slaat de stress toe en verdwijnt alle concentratie. Want straks zijn de winkels dicht. Dan kan die broek niet meer naar de stomerij en is het te laat om een cadeau te kopen voor een jarige vriend. En is het thuisfront eindelijk veel later dan gepland bereikt, dan wacht een volle wasmand.

Klinkt dit bekend? Voor bijna vier miljoen Nederlandse huishoudens wel, volgens een onderzoek naar persoonlijke dienstverlening van SEOR, een onderzoeksinstituut verbonden aan de Erasmus Universiteit. Deze huishoudens hadden er zo genoeg van hun werk te combineren met een stortvloed aan huishoudelijke klusjes, dat ze in 2004 voor zo’n 4 miljard euro aan gemaksdiensten inkochten.

Marjolein Thole-van ’t Pad Bosch is een van hen. Ze werkt 28 uur per week als organisatieadviseur en haar man is fulltime vermogensbeheerder. Dochters Pleun (3) en Lotje (1,5) gingen tot voor kort drie dagen per week naar de crèche. „Het was heel lastig om de kinderen daar steeds op tijd te halen en te brengen. Als het al lukte, zaten we pas om half acht te eten.”

Het gezin besloot over te stappen op een gastouder aan huis. Thole-Van ’t Pad Bosch: „Zij gaat met onze dochters naar de speeltuin, maar haalt ook de boodschappen die we vergeten, maakt schoon of kookt voor de kinderen als dat nodig is. Eigenlijk doet ze alles wat ik zou doen als ik thuis was. En wij kunnen met een gerust hart overwerken.”

Door gemaksdiensten in te kopen, creëren mensen rust in hun leven, zegt Ineke Ooms, die samen met een partner het bedrijfje Onze Saar oprichtte. „Ze betalen als het ware voor vrije tijd of voor de mogelijkheid om te kunnen werken zonder stress over het huishouden.” Hun bedrijf matcht mensen die gemaksdiensten en kinderopvang aan huis leveren met particulieren die hier behoefte aan hebben. Ooms: „We bieden alles wat nodig is om een huishouden soepel te laten lopen. Van koken en boodschappen doen tot tuinieren en de hond uitlaten.”

Cateraar Sodexho werkt een soortgelijke insteek op een heel andere manier uit. Onder de naam SoEasy runt het bedrijf ‘winkeltjes’ in kantoren met meer dan duizend medewerkers. „In die shops kunnen werknemers bloemen, maaltijden, snacks of postzegels kopen, maar de persoon achter de balie kan ook hun auto laten nakijken, kleding stomen of schoenen maken”, zegt Eric Janssen van Sodexho. „Werkgevers halen SoEasy in huis als secundaire arbeidsvoorwaarde. Bovendien worden werknemers er productiever door doordat ze zich meer op hun werk kunnen concentreren.”

Gemaksdiensten kunnen de productiviteit en participatie inderdaad verhogen, meent Jan van Zijl, voorzitter van de Raad voor Werk en Inkomen (RWI). „De diensten zijn een belangrijke voorwaarde voor vooral middelbaar en hoger opgeleide vrouwen om (meer) te gaan werken.” Bovendien snijdt het mes aan twee kanten, volgens de RWI. Door gemaksdiensten uit te besteden, ontstaan banen voor de, vaak laaggeschoolde, aanbieders van dergelijke diensten.

Er is echter een domper: veel potentiële afnemers vinden gemaksdiensten te duur. Ze betalen van hun nettoloon immers het brutoloon van de aanbieders. De oplossing ligt voor de hand. Doe het zwart en de kosten dalen. Dit gebeurt dan ook massaal. „Het grootste deel wordt niet opgegeven”, zegt Bert Doek, beleidsmedewerker bij de RWI. „Gemaksdiensten afnemen waarover wél belasting wordt betaald, lijkt vooral weggelegd voor mensen met een bovengemiddeld inkomen. En zelfs zij blijken het doorgaans zwart te doen.”

Desondanks voorspelt de RWI ook goede tijden voor legaal aangeboden gemaksdiensten: niet alleen door de aantrekkende economie, maar ook omdat de vergrijzing leidt tot krapte op de arbeidsmarkt en langere werkdagen. De RWI verwacht dat zowel het aantal tweeverdieners als het aantal alleenstaanden met een zware baan sterk zal groeien. Beide categorieën zijn gretige afnemers van gemaksdiensten.

De aanbieders merken dat nu al. „Meer bedrijven vragen om gemaksdiensten en bedrijven die ze al hebben, willen uitbreiden”, zegt Eric Janssen van cateraar Sodexho. „SoEasy zit inmiddels bij twintig grote bedrijven en instellingen, waaronder Capgemini en verschillende kantoren van de Belastingdienst.”

Ook Ineke Ooms is optimistisch: „In het eerste jaar werkten honderd mensen via Onze Saar. Over vijf jaar moeten dat er 3.000 zijn. Zoals de zaken nu gaan, moet dat zeker lukken.”