Voor kiezers die twijfelen tot het allerlaatste moment

Rouvoet is onkreukbaar, maar brengt hij ons niet terug naar het zaterdagvoetbal?

En is Bos niet net zo iets als Balkenende? Jan Blokkers stemgids geeft het antwoord.

CDA

Voor

Van 1822 dateert een beroemde rede die de theoloog J.H. van der Palm in Leiden uitsprak. Titel: Over het middelmatige. Het was een lofzang op de intellectuele, sociale en materiële middenstand, die de gulden middelmaat vertegenwoordigde: het fundament van onze samenleving.

Van der Palm wist zeker waar onze nationale kracht lag. Niet in extreme welvaart of talent, maar in het juiste midden tussen de uitersten.

Misschien had hij wel gelijk. Misschien heeft hij nog steeds gelijk. Zonder het te weten, schetste hij tweehonderd jaar geleden eigenlijk al het beginselprogramma van het CDA, met z’n brede maatschappelijk middenveld. Het midden zuigt aan. De Nederlandse politieke cultuur gedijt in het centrum.

Tegen

Het is misschien een romantisch idee – maar zou in het maatschappelijk middenveld nooit iemand geboren kunnen worden die de middelmaat gedoogt, maar er zelf boven staat? Nu staat daar Balkenende. Niet erboven. Net als heel veel Nederlanders eerbiedigt hij eenvoudige geboden. Gij zult niet wildplassen. Gij zult in de tram uw plaats afstaan aan een bejaarde. Gij zult landen bombarderen die VN-resoluties negeren. Gij zult eerder godsdienstonderwijs op de basisschool verplichten dan behoorlijk leren rekenen en schrijven.

Alles aan die man kan het daglicht verdragen. Waarom kent het politieke centrum eigenlijk geen nachtleven?

PvdA

Voor

Zie ook onder CDA.

Nadat ze al hun ideologische veren hadden afgeschud (Troelstra na 1918, Albarda in 1939, Drees in 1947, Kok in 1995 ) vonden de sociaal-democraten zichzelf terug in het midden, naast de christen-democraten. Veiligheid werd hun verlangen, rechtvaardigheid hun stokpaard, eerlijk delen hun doel. Wie kan daar tegen zijn? De verkiezingsdebatten van Bos gingen over menselijke problemen: een beetje meer of minder hypotheekrente, ouderdomspensioen, ontslagrecht of kinderopvang. Hij wilde niet groots en meeslepend leven. De zekerheid bleef hem godzijdank liever dan het avontuur. De cultuur van de Partij van de Arbeid is, op onze lieve heer na, even Nederlands als die van het CDA.

Tegen

Had ooit de verbeelding aan de macht kunnen komen? Dat was de vooruitstrevende illusie uit de jaren zestig van de vorige eeuw. De arbeidersklasse zou alsnog een grote reidans dansen aan de oceaan der wereld. Joop den Uyl kende ook nog Bloem en Slauerhoff uit z’n hoofd. Maar Wouter Bos? Jet Bussemaker? Bert Koenders? Ik vrees dat Sharon Dijksma niet eens blokfluit heeft leren spelen, wat toentertijd toch een linkse must was. Het persoonlijke is politiek, hoor je wel eens zeggen. Maar het persoonlijke is misschien niet meer wat het geweest is. Je ziet de grote middencoalitie al aankomen.

VVD

Voor

Mijn vader, die van z’n veertiende tot bijna z’n dood op een effectenkantoor heeft gewerkt, vond dat ook arme donders de kans moesten krijgen om kleine kapitalisten te worden, en dat hun dat ook kon lukken. Een liberale levensvisie. Toch stemde hij (in de jaren dertig van de vorige eeuw) niet op de Liberale Staatspartij, maar op de Vrijzinnig Democraten van Oud, een afsplitsing van Thorbeckes erfgoed. Zijn er nog Thorbeckianen of Ouderlingen in de partij van Mark Rutte? Diens economisch geloof wijst even blijmoedig omhoog als bij mijn vader. Die stierf overigens als een wel héél kleine kapitalist. Maar hij is altijd in hogerop blijven geloven.

Tegen

Altijd als ik Mark Rutte niet hoor ophouden met praten, voel ik me als de vader van Dik Trom: het is een bijzonder kind en dat is-ie. Waar haalt die jongen het allemaal vandaan! Uit boekjes? Maar hij oogt niet als een lezer. Van internet? Nog van Van Aartsen of Bolkestein? Veel van wat hij zegt heb je al wel eens eerder gehoord. En meestal zie ik een leerling voor me uit 3A van de middelbare school – een beetje een branie, maar daarom hadden we hem ook gekozen als klassenvertegenwoordiger. Jammer genoeg bleef hij dat jaar zitten.

LvF

Voor

De weeskinderen van Pim Fortuyn scoorden bij de verkiezingen van mei 2002 zesentwintig kamerzetels, en mochten meeregeren. Zevenentachtig dagen en honderd ruzies later viel ‘hun’ kabinet, en na nieuwe verkiezingen hadden ze acht zetels over, die volgens de peilingen intussen allemaal zijn verdampt. Wij zijn geen land voor politieke avonturen.

Maar de doorstart kan alles nog goedmaken. Lijst vijf Fortuyn staat formeel onder leiding van iemand die drs. O.F. Stuger heet, maar de bezieler is ongetwijfeld Mat Herben, de ‘allermiddelste’ man van Nederland. Mat, die in de joods-christelijk-humanistische traditie leeft, deelde zaterdag in Rotterdam dansend taaitaaipoppen uit ‘omdat wij een taaie beweging zijn’. Een positieve denker.

Tegen

Waarom zit Mat Herben straks niet tussen Maxime Verhagen, Gerda Verburg en Joop Atsma in een CDA-zetel? Of tussen John Leerdam, Nebahat Albayrak en boer Waalkens in eentje van de Partij van de Arbeid? Of tussen Fred Teeven, Arend-Jan Boekestijn en Ton Elias (als die het haalt) op een stoel van de VVD?

Daar heb ik heel lang over nagedacht, maar ik zou het niet weten.

SP

Voor

De veren die de sociaal-democraten hebben laten slingeren, zijn allemaal opgeraapt door de echte socialisten van Jan Marijnissen. Net als de oude rode familie van SDAP, Arbeiderspers, VARA en vakbond uit de jaren tussen de twee wereldoorlogen van de twintigste eeuw, willen zij de werkman weer verheffen. Dat karwei is toen door de sociaal-democraten niet goed afgemaakt, en vervolgens hebben conservatieve krachten van de commercie (Talpa) de marktwerking (Zalm) en de globalisering (Europa) de resultaten grondig afgebroken. Het Bildungsideaal kan alsnog bereikt worden. Maar dan zal de beschaving, desnoods zwaar bewaakt, bewaard moeten blijven in een Huis der Geschiedenis.

Tegen

De enige keer in m’n leven dat ik in Moskou ben geweest (1958), hebben aardige Russen elke avond geprobeerd me onder de tafel te drinken in een Dom Droezjba, als ik het goed schrijf. Een Huis der Vriendschap. Toen drong voor het eerst ook tot me door dat in de communistische wereld een huis niet gewoon een huis was, maar zoiets als een door Stalin, Chroetsjov, Ullbricht, Kadar of Ceaucescu gecontroleerde partijsociëteit, waar je alleen maar in kwam als je lid was, en nooit meer inkwam als je was geroyeerd.

Dat heeft me sindsdien altijd wantrouwig gestemd jegens dat Huis der Geschiedenis van Jan Marijnissen.

GroenLinks

Voor

Economie of ecologie? De keus kan niet zo moeilijk zijn. Nog geen week geleden zag je op televisie Nieuw-Zeelanders op hun anders vaak zo behaaglijke strand met een toneelkijker naar een van de Zuidpool los gesmolten ijsberg kijken! Je eerste associaties leiden naar de film On the beach, (1959) waarin Ava Gardner en Gregory Peck na de ultieme kernoorlog als laatste aardbewoners de dood afwachten aan ongeveer net zo’n strand. Wie verlangt trouwens naar een wereld zoals ze wordt geschilderd in de documentaire van Al Gore? Dan maar een beetje minder luxe, zegt Femke Halsema. Dan maar twee in plaats van drie keer per jaar met een vliegtuig naar Rhodos. Dan maar een dag geen vlees bij het avondeten.

Tegen

Het is natuurlijk raar, en zeker onbillijk, om politici voortdurend langs de meetlat van hun eigen beginselen te leggen. Dus van Femke Halsema bijvoorbeeld te eisen dat ze elke dag van Amsterdam naar het Binnenhof fietst, uitsluitend brandnetelsoep uit de reformwinkel eet en van haar riante kamersalaris maandelijks de helft afdraagt aan een voedselbank. Maar diep in m’n hart vind ik dat dat eigenlijk wel zou moeten. Dus toen ik haar binnen twee weken in negenentachtig programma’s als de leerlinge van een gegoed meisjeslyceum op televisie frivool reclame voor zichzelf had zien maken, besloot ik: dan maar niet GroenLinks.

D66

Voor

Gekozen premier. Gekozen informateur. Gekozen burgemeester. Districtenstelsel. Prioriteit aan voorkeurstemmen. Correctief referendum. Burgerforum. Al die kroonjuwelen zijn toch niet voor niets ontworpen? Zouden we, zonder de beginselen van Hans van Mierlo en de zijnen, in alle rust euthanasie hebben durven plegen? Hadden we zonder blikken of blozen met iemand van onze eigen sekse in het huwelijk kunnen treden? Was de kloof tussen burger en politiek zonder D66 ooit kleiner geworden?

Ze hebben veertig jaar bestaan, wat misschien niet weinig is voor een politieke partij, maar ook niet echt veel. Mogen ze dan voor nog één kabinetsperiode niet een fractietje van twee leden overhouden?

Tegen

Mag D66 beloond worden voor de ‘knoeipotterij’ van achtereenvolgende ‘leiders’ als Thom de Graaf, Boris Dittrich, Lousewies van der Laan en Alexander Pechtold, die een op zichzelf fatsoenlijke, beschaafde, enigszins uitmiddelpuntige, en aangenaam alternatieve politieke partij binnen een paar jaar om zeep hebben geholpen?

Nee natuurlijk. Laten we plechtig vaststellen dat één man de partij heeft gesticht, en haar vervolgens heeft overleefd.

ChristenUnie

Voor

De ChristenUnie is een buitengewoon nette, vertrouwenwekkende politieke partij die openstaat voor christenen en niet-christenen, voor heidenen, en zelfs voor moslims die van goede wil zijn. In de campagne hebben ze, evenmin als Balkenende, erg gehamerd op hun standpunten inzake abortus, euthanasie, het homohuwelijk en artikel 23 van de Grondwet. Maar wie weet wordt het ook in de rest van de samenleving binnenkort weer eens tijd om van al die typische babyboom-issues een beetje terug te komen. Zijn Nederlanders van het juiste midden in hun hart wel gesteld op abortus, euthanasie, het homohuwelijk en de afschaffing van artikel 23 van de Grondwet?

Tegen

Hoe verklaren we het smetteloze imago van André Rouvoet? Ik herinner me nog beelden van de IRT-enquête van 1994-‘96. André zat helemaal rechts (voor u links) van Maarten van Traa – een stille, propere jongen zo te zien, alsof hij door z’n moeder nog elke zaterdagavond in de tobbe met groene zeep was afgeschrobd. En ineens groeit zo iemand uit tot de icoon van rechtschapenheid en het goede geweten van de natie.

Waarom staat hij in de peiling niet, als Marijnissen, op 25 of 30 zetels? Waarschijnlijk omdat hij – eerlijk is eerlijk – ons als hij de kans kreeg terug zou leiden naar de totalitaire zaterdagmiddagvoetbalcompetitie van Spakenburg tegen Staphorst.

Partij voor de Dieren

Voor

Zelf had ik nooit erg aan m’n kat, aan m’n eigen achteloze eetgewoontes, of zelfs maar aan de kuikenverwerkingsindustrie gedacht als het om een politieke keuze ging. Natuurlijk vind ik dat je varkens menselijk moet slachten. En varkens kunnen vandaag niet naar de stembus.

Ik was al enigszins wakker geschud door Paul Cliteur, de verlichtingsfilosoof. Maar ineens werd de roep van onze premier om een nationale intelligentsia beantwoord, niet alleen door Harry Mulisch, maar ook door Kees van Kooten, Rudy Kousbroek, Maarten van Rossum, Wim T. Schippers en Jan Siebelink. Zouden u en ik in dat rijtje niet thuishoren?

Tegen

Wat doen de dierenvrienden met Irak? Met de toelating van Turkije (waar ze als Turken tekeer schijnen te kunnen gaan tegen hun beesten)? Met de Europese grondwet? Met de aankoop van de Joint Strike Fighter? Met het gedogen van een minderheidskabinet van rechts of van links? Met het kunstbeleid? Met ontsnapte tbs’ers? Met de publieke omroep?

Strikt genomen kun je ze natuurlijk niet een one-issuepartij noemen. Er zijn geloof ik alleen al meer dan een miljoen insectensoorten. Maar staat dierenliefde wel genoeg in het midden en is het eigenlijk wel Nederlands?

Klein rechts

Voor

Vroeger verstond men in verkiezingstijd onder ‘klein rechts’ de verzameling orthodoxe bewegingen die van mening waren dat je bijvoorbeeld op zondag niet mocht fietsen, en zeker niet door Urk, en dat de Bijbel het richtsnoer moest zijn voor al het politieke handelen. Zeg maar christen-fundamentalistische groeperingen.

Klein rechts noemen we nu de partijtjes van Geert Wilders, Marco Pastors en Hilbrand Nawijn, die zich eindelijk openlijk durven te keren tégen dit soort religieuze terreur, en die daarbij, niet toevallig natuurlijk in deze tijd, vooreerst de moslims op het oog hebben. Eindelijk is zodoende ook in Nederland de scheiding van hoofddoek en loket een verkiezingsthema geworden.

Tegen

Blijft het bij drie rechtse splinters, aangenomen dat Geert Wilders niet plotseling uitbot tot groter dan Femke Halsema? „Eigen volk eerst”, hoor je ze in eigen toonaarden roepen, en ze bedoelen elk in eigen toonaard: weg met alle niet-westerse allochtonen. Wie het héél erg bedoelt lijkt me Anton van Schijndel, voormalig liberaal en intussen nummer 7 (!) op de lijst van Marco Pastors. Van Schijndel had een radiospotje waarin hij driemaal daags naar z’n website verwees: www.antonvanschijndel.nl. Die zie ik zich nog wel eens afsplitsen tot mini-klein-rechts.