‘U hebt kritiek op de zorg.’ ‘Nee, op u.’

De lijsttrekkers van de zes kleine en zes grote partijen gingen nog één keer in debat.

Balkenende kreeg het zwaar te verduren, vier ‘smurfen’ botsten over integratie.

Den Haag. - Het laatste grote lijsttrekkersdebat, gisteravond bij de NOS, was een klassiek links-rechts-debat waarbij de huidige oppositie (PvdA, SP, GroenLinks én ChristenUnie) het collectief opnam tegen de zittende coalitie van CDA en VVD. VVD-leider Mark Rutte zat daarbij in de rol van ‘bijtertje’ die gretig tegen de oppositie in ging. CDA-lijsttrekker Jan Peter Balkenende zocht zijn rol als politicus boven de partijen, maar zat vaak in het defensief.

PvdA-leider Wouter Bos daagde Balkenende uit op het gebied van de zorg. Hij wilde een einde aan de stopwatchcultuur in de zorg. Balkenende herhaalde zijn standpunt dat de slechte verzorgingshuizen moeten leren van de goede. Bos: „Goede zorg kost geld, dus er moet geld bij.” Balkenende: „U hebt kritiek op de zorg.” Bos: „Nee, ik heb kritiek op u.” Balkenende, geïrriteerd: „Als u het onder Paars had aangepakt, hadden wij de problemen niet hoeven oplossen.” GroenLinks’er Femke Halsema: „U vernietigt banen in de zorg.” Rutte: „U wilt de bureaucratie in stand houden.” Jan Marijnissen: „U heeft de efficiency voorop gesteld en de menselijke maat uit het oog verloren.”

In een debatje over armoede botsten Rutte en Marijnissen. Marijnissen: „U heeft de inkomensongelijkheid vergroot, en honderden kinderen kansen ontnomen door ze op achterstand te zetten. Ik vind dat zeer asociaal.” Rutte: „Er zijn nog nooit zoveel banen geweest. U draait mensen een rad voor ogen.”

Rutte wilde van Balkenende horen wat hij als breekpunt in een coalitie met PvdA beschouwde. Balkenende: „Nee, nee, geen politieke spelletjes. Vroeger hadden we ononderhandelbare standpunten, maar dat doen we nu niet meer.” Rutte: „Maar u doet het wel met de hypotheekrenteaftrek. Toon leiderschap, kies een coalitie.”

Halsema gebruikte de laatste confrontatie voor het milieu: „Nu investeren in milieu is beter dan in 2050 de rotzooi op te moeten ruimen.” Rutte en Balkenende willen iets aan het milieu doen in internationaal verband. Halsema: „U bent van het rentmeesterschap, maar wat doet u voor het milieu?” Balkenende wees er op dat Nederland voldoet aan de internationale afspraken.

Balkenende stelde de waarden en normen centraal en zei daarbij dat iedereen het daar mee eens was. Marijnissen: „Ja, natuurlijk is iedereen het eens met ‘fatsoen moet je doen’.” ChristenUnie-voorman André Rouvoet vond dat ook, en wilde concrete voorstellen van het CDA, bijvoorbeeld een accijnsverhoging op alcohol. „Nee”, zei Balkenende. „We willen misbruik bestrijden, en dat stevig aanpakken.” Halsema: „U wilt de rekening niet doorschuiven naar de toekomst, maar dat doet u wel.”

Voorafgaand aan het ‘grote’ lijsttrekkersdebat, debatteerden zes lijsttrekkers van kleine partijen met elkaar. „Het smurfendebat”, volgens D66’er Alexander Pechtold. Een aantal kleine partijen profileert zich het liefst op één onderwerp. SGP-leider Bas van der Vlies botste hard met Partij voor de Dieren-lijsttrekker Marianne Thieme. Thieme wist in bijna elk antwoord het belang van het dier voorop te stellen.

Interessant was de confrontatie tussen Pechtold en de leiders van EénNL (Marco Pastors), LvF (Olaf Stuger) en de Partij voor de Vrijheid (Geert Wilders). Pechtold „stelt alle culturen gelijk,” zei Wilders. „Ook als ze geen probleem hebben met het in elkaar slaan van homo’s”. Pechtold verweet hen een teveel met „randverschijnselen” bezig te zijn en zei dat „nieuwe invloeden ons land verrijkt hebben.”