‘Onderzoek is taak van óns’

Niet een nieuwe commissie maar de bestaande commissie van toezicht moet de gedragingen in Irak onderzoeken. „In de wet staat niets over een dergelijke uitzondering.”

„Toen ik vrijdag hoorde dat de instelling van een commissie werd overwogen, heb ik meteen het ministerie gebeld om ze erop te wijzen, dat onderzoek naar het optreden van de MIVD ónze taak is”, zegt Irene Michiels van Kessenich-Hoogendam, voorzitter van de in 2002 bij wet ingestelde Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten. Maar het mocht niet baten: „Ik kreeg te horen dat het optreden van de MIVD’ers zich buiten het bereik van de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten van 2002 bewoog, omdat het in Irak was en plaatsvond op grond van de rules of engagement daar.”

Michiels van Kessenich vindt dat geen valide argument. „In de wet staat niets over een dergelijke uitzondering. Onze commissie is bij wet bevoegd en verplicht toe te zien op de rechtmatige taakuitoefening van de MIVD. Die bevoegdheid heeft de wetgever aan ons overgedragen, en die kan nu niet zomaar worden omzeild”. Ook een tweede argument van Defensie om de commissie terzijde te stellen, ten gunste van een zogenaamd ‘onafhankelijke commissie’ die alleen maar aan Defensie zélf verantwoording verschuldigd is, acht Michiels niet steekhoudend: dat de ingestelde commissie behalve de gedragingen van de MIVD zélf ook de informatieverwerking op Defensie ten aanzien van deze gedragingen gaat onderzoeken.

De instelling van de Commissie vindt zijn oorsprong in een bepaling van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, dat ter wille van de nationale veiligheidsdiensten inbreuk kan worden gemaakt op de bepalingen van het Verdrag, bijvoorbeeld ten aanzien van de rechten van privacy, maar dat de nationale wetgever wel voor een effective remedy moet zorgen in geval zulk optreden leidt tot klachten, en voor toezicht in het algemeen. De Nederlandse wetgever heeft er in tegenstelling tot die van andere landen vervolgens voor gekozen om het toezicht op de veiligheidsdienst AIVD, en die op de militaire veiligheidsdienst MIVD, bij één orgaan neer te leggen.

Onder welke regels de MIVD’ers in Irak optraden „doet geen afbreuk aan het feit dat zij mede onder de Nederlandse wet optraden”, betoogt Michiels van Kessenich, voormalig vice-president van het Haagse hof. Bij klachten over het optreden van de MIVD is de Commissie van Toezicht zelfs wettelijk verplicht een onderzoek in te stellen. De commissie kan onder ede getuigen horen, ook MIVD’ers, en brengt over de bevindingen in het openbaar verslag uit (www.citvd.nl). „De wetgever heeft het toezicht juist bij een onafhankelijk orgaan ondergebracht teneinde zeker te stellen dat er sprake is van onafhankelijkheid en beïnvloeding is uitgesloten”, aldus Michiels van Kessenich.