Ondersteboven

Kortlopend lenen is gewoonlijk goedkoper dan een hypotheek met een lange looptijd. Niet meer. In Europa is het verschil vrijwel verdwenen, in Amerika staat de rentestructuur op zijn kop. Goed nieuws voor consumenten, slecht nieuws voor de banken. En was zo’n omgekeerde rentestructuur niet altijd de voorbode van een recessie?

De opwinding bij een woningaankoop krijgt dezer dagen een extra tintje. Wie een bezoek brengt aan de bank leert dat er opmerkelijke offertes mogelijk zijn. Of je nu variabel of erg kort leent of een lening afsluit voor tien jaar, de tarieven zijn vrijwel hetzelfde. Dat is natuurlijk fijn: de huiseigenaar die voor de zekerheid kiest van een langere, rentevaste periode hoeft daar momenteel niets extra’s voor te betalen.

Maar voor de andere kant van de tafel is het niet zo prettig. Van oudsher verdienen banken aan het lenen van geld op korte termijn en het weer uitlenen van geld op langere termijn tegen hogere tarieven. Momenteel echter verschilt in Europa de lange rente nauwelijks van de korte rente. „Wat er gebeurt is zeer uitzonderlijk”, zegt analist Cor Kluis van Rabo Securities. „Zelfs banken die over de hele wereld actief zijn, worden nu op meer plaatsen tegelijk geconfronteerd met een vlakke of zelfs omgekeerde rentestructuur.”

ING liet deze maand zien wat zo’n situatie voor het bankbedrijf kan betekenen. De winst bij het snelgroeiende, succesvolle ING Direct daalde voor het eerst sinds de bank winstcijfers over deze internetactiviteit rapporteert. In de Verenigde Staten ligt de korte rente inmiddels boven de lange: de prijsvechtersformule van ING Direct kreeg daar een klap van jewelste.

In het derde kwartaal in de VS groeiden de ingelegde spaargelden bij ING Direct nog maar mondjesmaat (naar 36,9 miljard euro), maar de operationele winst kelderde met 80 procent (naar 9 miljoen euro). Dat is nog eens prijsvechten: 9 miljoen brutowinst op bijna 37 miljard aan spaargeld.

De rentemarge van ING Direct – het verschil tussen de inkomsten en de lasten van de financiële middelen – daalde in het derde kwartaal naar 0,85 procent. „Ik weet nog dat de NMB Postbank ooit een rentemarge had van bijna 3 procent”, zegt analist Henk Brouwer van het Amsterdams Effectenkantoor. Twintig jaar geleden hadden banken volgens hem zelfs in zware tijden nog wel een rentemarge van 1,8 procent. Nu hebben veel banken door de verscherpte concurrentie zelfs in goede tijden maar een rentemarge van 1,3 of 1,4 procent. „Zij zijn dus veel gevoeliger geworden voor de omgekeerde rentestructuur.”

Vraag is hoe ernstig die gevoeligheid van financiële instellingen voor zo’n mismatch is. Banken die een te groot verschil hebben in looptijden kunnen van de een op de andere dag in de verliezen terechtkomen.

Toezichthouder De Nederlandsche Bank houdt op twee manieren het renterisico bij banken in de gaten. „Wij kijken naar de rentegevoeligheid van winst en van vermogen”, zegt een woordvoerder. „Daarvoor hanteren wij geen bandbreedte, maar we wegen dat van geval tot geval.” Nieuwe internationale regels schrijven voor dat bij een renteschok waarbij de rente in één keer 2 procentpunt verandert, het vermogen van een bank niet met meer dan 20 procent mag dalen. De toezichthouder van het Nederlandse bankwezen maakt overigens, afhankelijk van de situatie, gebruik van verschillende methoden van scenario-analyses om het renterisico in de gaten te houden. Daarbij zijn de interne data die de financiële instellingen zelf aanleveren het uitgangspunt.

ING Direct heeft volgens analisten zijn mismatch verkleind door zelf hypotheken te gaan verkopen. Zo pakt de bank zonder tussenkomst van derden extra marge. Daarnaast zet ING Direct het korte geld niet te lang uit. „De gemiddelde looptijd van onze beleggingen ligt tussen de twee en de drie jaar”, zegt ING desgevraagd.

Hoe banken hun middelen precies hebben belegd is volgens analist Brouwer een beetje het geheim van de smid. Hij zegt zeker te weten dat banken op dit moment ergens een uitweg moeten zoeken. Hij verwacht dat banken het voordeel van de lage lange rente en zelfs eventuele dalingen minder snel zullen doorgeven aan hun klanten. „Ik verwacht dat ze daar nu mee gaan rekken.”