Lot van Belgen elders bepaald

België wordt opnieuw getroffen door een sociaal drama. Volkswagen Vorst ontslaat 4.000 mensen. De Belgische vakbonden geven de schuld deze keer aan hun collega’s in Duitsland.

Een stoet zwijgende mannen trok vanmorgen over de Brits Tweedelegerlaan in het Belgische Vorst. Ze lopen langs de enorme fabriekshallen van autofabrikant Volkswagen, op weg naar nieuws over hun toekomst bij het bedrijf. Gisteren maakte Volkswagen Vorst bekend dat het 4.000 werknemers ontslaat. Vakbonden vrezen dat nog eens twee keer zo veel banen verloren zullen gaan bij toeleveranciers.

„Wat een drama, dat we dat nog moeten meemaken”, zegt een vakbondsman. Duizenden werknemers hebben zich op een parkeerplaats verzameld om te horen wat de bonden van plan zijn. Touche pas à mon job, staat er op spandoek. Kom niet aan mijn baan.

Een ontslag van deze omvang maakt Europa niet dagelijks mee. En België al helemaal niet. Het nieuws roept in dit land slechte herinneringen uit het verleden op. En vragen over de toekomst. Hoe levensvatbaar is de auto-industrie in België? België heeft, anders dan Nederland, nog een auto-industrie van betekenis.

Een slechte herinnering is de sluiting van de Renault-fabriek in Vilvoorde, nabij Brussel, in 1997. En recenter, in 2001, het failliet van de nationale luchtvaartmaatschappij Sabena. Ook toen gingen duizenden banen verloren.

België heeft een auto-industrie, maar hoe Belgisch is die? Het land heeft weinig aansprekende multinationals. De Volkswagen-fabriek in Vorst is in buitenlandse handen, net als een groot deel van de Belgische energiesector en de banken. De grootste Belgische bierbrouwer, Inbev, is gedeeltelijk Braziliaans.

‘Arm België’, concludeerde een briefschrijver in de Vlaamse zakenkrant De Tijd. In België kon niemand wat doen om dit drama af te wenden, zo lijkt het. Zelfs premier Guy Verhofstadt niet, die nog zou hebben gebeld met de Duitse bondskanselier Angela Merkel. De werknemers zijn het slachtoffer geworden van een Duits machtsspel, denkt men. In september sloot de Duitse metaalbond IG Metall een nieuwe cao af. Daarin werd afgesproken dat werknemers van de Duitse Volkswagen-fabrieken enkele uren per week langer gaan werken – zonder salarisverhoging. In ruil daarvoor zouden de bonden de belofte hebben ontvangen dat de Duitse fabrieken meer werk krijgen. Volkswagen Vorst maakt de Golf, net als de twee Duitse fabrieken in Mosel en Wolsburg.

Een commentator van De Tijd schreef enkele dagen geleden al: „Als puntje bij paaltje komt, blijkt het hemd nog steeds nader dan de rok en gaat ook bij vakbonden het eigen volk voor, zelfs al moet daarvoor een verbond met de duivel, Das Kapital, gesloten worden.” In het Europa van 2006 blijkt de vakbondssolidariteit wél grenzen te kennen.

Na het massaontslag bij Renault in 1997 nam de Belgische overheid maatregelen om herhaling te voorkomen. Zo werden de arbeidskosten voor nacht- en ploegendiensten verlaagd.

Waren de Belgen toch nog te duur? Nee, zegt marktanalist Vic Heylen van Management Consulting Leuven. De loonkosten vertegenwoordigen slechts 6 procent van de totale productiekosten. De assemblage is namelijk verregaand geautomatiseerd. Als de loonkosten worden verlaagd, dan levert dat een besparing op van hooguit 0,6 procent op het totaal. „Dat is niet gewichtig genoeg om een beslissing als deze te beïnvloeden. Ford Genk maakt nu de Galaxy. Die werd vroeger in Portugal gebouwd, waar de loonkosten 40 procent zijn van die in België.” Vorst heeft gewoon pech, zegt Heylen. De fabriek maakte toevallig het verkeerde model.

Het is de schuld van de Duitsers, klinkt het vanmorgen ook bij de fabriek. Volgens een vakbondsman zeggen die dat „de Golf aan Wolfsburg behoort zoals de Eiffeltoren aan Parijs”. De vakbonden vestigen hun hoop op een bijeenkomst van Europese vakverenigingen, komende maandag. En op de Belgische regering, „die haar verantwoordelijkheid moet nemen”.

„Ik moet u zeggen dat ik ontgoocheld ben dat vooral nationale overwegingen hebben meegespeeld bij deze beslissing”, zei de Belgische premier Guy Verhofstadt gisteren. „Meer nog, ik ben erdoor geschokt.” Hij beloofde te gaan praten met de top van Volkswagen. Maar hij zei er meteen bij dat hij weinig verwacht van die gesprekken.