Irak en Afghanistan

Het Westen zit in zijn maag met twee oorlogen die het zelf heeft doen ontketenen, die moeizaam verlopen en waarvoor geen gemakkelijke oplossingen bestaan. Irak en Afghanistan ontwikkelen zich tot frontgebieden waar naast een burgeroorlog of stammenstrijd een ideologisch gevecht wordt gevoerd: tussen Amerika en zijn coalitie aan de ene kant en moslimfundamentalisten anderzijds. De afloop van deze twee conflicten beïnvloedt de mondiale machtsbalans en is bepalend voor de veiligheid in de wereld. Voor Irak is een nieuwe strategie in de maak. Hoe het verder moet in Afghanistan, komt volgende week op een NAVO-top in Riga aan de orde.

VN-chef Kofi Annan vatte gisteren de problemen van de Amerikanen in Irak treffend samen. Ze kunnen niet weg en ze kunnen niet blijven. Ze zitten op een bepaalde manier in de val, zei hij. Hetzelfde geldt voor de NAVO in Afghanistan. De situatie in beide landen is te gecompliceerd om met wat gesleutel bij te stellen.

Wie zich verheugt op een nieuw Irak-beleid van Washington, mede vormgegeven door de Democraten, kan wel eens bedrogen uitkomen. Een andere politiek voor Irak (en eventueel Afghanistan) hoeft niet gunstiger uit te pakken. Zeker niet voor de partners van de VS, die geconfronteerd kunnen worden met het verzoek meer en zwaardere bondgenootschappelijke verplichtingen aan te gaan. In Washington circuleren drie scenario’s voor Irak. Go big, go longer, go home: meer troepen, langer blijven, vertrekken. Dat laatste zou neerkomen op de feitelijke erkenning van een nederlaag door een supermacht. En het kan een burgeroorlog op grotere schaal ontketenen, die behalve Irak ook de regio in vlam zet. Overhaaste troepenterugtrekking schept waarschijnlijk in korte tijd grote instabiliteit.

Het sturen van meer militairen of de huidige troepenmacht langer laten blijven, zijn minder riskante strategieën. In beide gevallen is een Amerikaans beroep op de bondgenoten – al dan niet in NAVO-verband – te verwachten. Europa, en ook Nederland, dient zich voor te bereiden op de gevolgen van een koerswijziging in Irak. Die werken niet alleen door in de vraag of en hoe de VS gesteund moeten worden, maar kunnen ook de solidariteit binnen de EU of de NAVO onder druk zetten. Het zou niet voor het eerst zijn dat ‘Irak’ tot verdeeldheid leidt. Europa krijgt nieuwe kansen – en zal daar behoedzaam mee moeten omspringen.

In Afghanistan staat de NAVO op een tweesprong. De strijd is een heviger fase ingegaan. In het gewelddadige zuiden gaan vechten en opbouwen niet samen. Het brengt het vreedzame doel van de operatie in gevaar. Laat Duitsland als voorbeeld voor Nederland en andere NAVO-partners dienen. Het land is al jaren in en om Kabul militair actief, maar laat zich niet verleiden tot uitzichtloze gevechten elders. Slagen of falen in Afghanistan bepaalt de toekomst van ’s werelds grootste militaire bondgenootschap. Maar succes hier wordt eerder behaald door zorgvuldigheid en inperking van de missie dan door uitbreiding ervan.