Altijd twaalf gebleven

Michel Gondry begon zijn carrière met het maken van videoclips, onder meer voor The White Stripes en Daft Punk. De verbeelding en het technisch vernuft spatten eraf.

Zou Michel Gondry de Lessen in regie van Sergej Eisenstein hebben gelezen? Hij is er de filmer niet naar, de eigenzinnige Fransman is meer een doe-het-zelver, een knutselaar en pionier. Die heeft geen handboeken nodig, laat staan eentje uit 1930. Maar toch is er een directe lijn tussen de manier waarop Eisenstein film en muziek combineerde en een videoclip als Star Guitar die Gondry maakte. Zoals Eisenstein met de frasering van de muziek zijn kaders dupliceerde en omgekeerd, zo verbeeldt Gondry de techno van The Chemical Brothers in een razende treinreis langs steeds hetzelfde landschap van stations, industrieterreinen, leegtes. Elke beat is een passerend object.

De clip van Star Guitar staat op de dubbel-dvd The Work of Director Michel Gondry uit 2003. In dat jaar kwamen vrijwel tegelijkertijd dvd’s met clips van de drie meest succesvolle regisseurs uit, Gondry, Spike Jonze en Chris Cunningham. Die clips zijn een bron van verbazing. De verbeelding en het technisch vernuft spatten eraf. Jonze en Gondry zijn de clip een beetje ontgroeid en maken tegenwoordig ook speelfilms. Van Jonze zagen we Being John Malkovich. Gondry maakte in 2004 Eternal Sunshine of the Spotless Mind en morgen komt zijn nieuwe film in de bioscoop, The Science of Sleep.

Wie de hoofdpersoon van deze film in de weer ziet met karton, eierdozen en ander knutselgerei, kan niet anders dan concluderen dat hij naar een autobiografische schets zit te kijken. Vergelijking met de verzamel-dvd versterkt die indruk alleen maar.

Op de dvd leren we een jong gebleven kunstenaar kennen, die het hoofdmenu van wegwijzers voorziet door middel van een drumstel, waarin twee kinderen verstopt zitten die au roepen als hun trommel wordt beroerd. Op het vlies van een van de drums staat I’ve been 12 forever, de titel van een 75 minuten durend interview met de maker.

In dat interview komen de beste clips en filmpjes voorbij. Een speelfilm had hij nog niet, maar er staat wel al een vooruitwijzing naar Eternal Sunshine op: het filmpje Lacuna Inc., over een bedrijf dat de geheugen wist.

Gondry vertelt in zijn slepende Franse accent over het creatief proces dat aan de clip vooraf gaat. Hier leren we de kleine knutselaar in hem goed kennen. We zien hem in de weer met Lego (voor de clip Fell in Love with a Girl van The White Stripes) en getekende robots (voor zijn lievelingsclip Around the World van Daft Punk). Bij ieder nummer dat hij hoort – „doordat ik Frans ben, versta ik niet alle woorden” – beginnen de associaties te lopen. Maar zijn bloed gaat pas echt stromen als hij bij de uitvoering is beland. Het oplossen van de problemen die de realisatie van zijn fantasie in de weg zouden kunnen staan, is de fase waar Gondry zichtbaar het meeste plezier aan beleeft. Problemen die onoplosbaar dreigen te worden, of nieuwe, onverwachte problemen, doen die vriendelijke huisvader exploderen in razernij.