Eten koken zonder vader en moeder

In de campagne speelt gezinspolitiek een ondergeschikte rol.

Juist hier loopt Nederland achter bij andere EU-landen.

Gestoken in een zwarte maillot en zwart truitje schiet juf Claudia naar de muziekinstallatie en drukt de knop in. Vrolijke rapmuziek vult het speellokaal. Alle 15 kinderkopjes buigen naar links en naar rechts. Rechterbeen naar voren, linkerbeen en draaien maar. Ritmisch dansen de meisjes op blote voeten de passen na die de juf voordoet.

Het is vrijdagmiddag half 4. De meeste basisscholen in Nederland zijn allang dicht, maar op D’n Bogerd in Geldermalsen bruist het. Schilderen, knutselen, koken, techniek – er is van alles te doen. Tot het avondeten. „We zijn druk met de voorbereidingen een brede school te worden’’, zegt directeur Ruud van Osch. Samen met zijn collega Tjepko de Boer van de aangrenzende basisschool De Morgenster en Brede School Coördinator Patricia Kraan is hij bezig om met welzijns- en kinderopvangorganisaties een rijk aanbod van culturele en sportactiviteiten voor de leerlingen op te zetten.

Op 1 januari 2007 treedt de motie Van Aartsen/Bos in werking, die voorschrijft dat alle scholen voortaan tussen 7.30 en 18.30 uur voor- en naschoolde opvang moeten regelen als ouders daarom vragen. Denemarken kent zo’n systeem al veel langer. Maar voor Nederland, dat nog ver verwijderd is van een structurele gezinspolitiek zoals Zweden, Finland, Denemarken en Frankrijk die kennen, is dit een kleine revolutie.

Jarenlang was het G-woord (gezin) in Nederland taboe omdat het emancipatie tegenhield, maar inmiddels trekken alle partijen extra geld uit voor ouders met kinderen, van hogere kinderbijslag (CDA, SGP) tot gratis opvang (PvdA, VVD, GroenLinks, SP) en 6 maanden betaald ouderschapsverlof (PvdA, SP). „Er is een keerpunt bereikt. Maar Nederland loopt achter in de Europese discussie over bevolkingspolitiek. Een brede gezinspolitiek die financiële prikkels combineert met een pedagogisch verantwoord opvang- en jeugdbeleid is hard nodig’’, zegt Erna Hooghiemstra, directeur van de Nederlandse Gezinsraad. Politieke partijen blijven teveel hangen in ‘een maatregel hier en een maatregel daar’. Maar hoe moet een gezinspolitiek er in Nederland uitzien tegen de achtergrond van een krimpende bevolking?

In landen met een gebalanceerde gezinspolitiek worden immers meer kinderen geboren. In Zweden en Noorwegen gemiddeld twee per gezin, in Nederland 1,6. Dat worden er minder, want steeds meer hoger opgeleide vrouwen in Nederland (25 procent) krijgen geen kinderen. In Duitsland is dat zelfs 45 procent. „Een verontrustende ontwikkeling’’, zegt Hooghiemstra. Estland of Frankrijk geven vrouwen een bonus per baby om het aantal geboortes op peil te houden. Andere landen, die kampen met een dalende bevolkingsgroei zoals Duitsland, Oostenrijk en Slovenië experimenteren met langdurig betaald ouderschapsverlof.

Maar om hoger opgeleide vrouwen aan kinderen te krijgen, is meer nodig dan een babypremie, want geld is bij deze groep niet het probleem, weet Hooghiemstra. Zo steken de 16 weken zwangerschapsverlof in Nederland maar mager af bij de 52 weken betaald ouderschapsverlof in Zweden of Denemarken. Ook kent Zweden betaald verlof als de kinderen ziek zijn. Toch is het Zweedse model volgens haar niet zomaar over te planten op Nederland. „Het model is kostbaar en het past niet in de Nederlandse cultuur waarin ouders nauwelijks bereid zijn hun kinderen gedurende de hele week volledig uit te besteden. Nederlanders hechten erg aan het deeltijdmodel.’’

Een nieuw kabinet ontkomt er volgens Hooghiemstra niet aan het thema gezinsbeleid op de agenda te zetten. Het begin is er. „De start van de brede school is een ongelofelijke stap voorwaarts.’’ Bij D’n Bogerd en De Morgenster in Geldermalsen wordt intussen de behoefte bij de ouders gepeild. Willen ze dat hun kind na school meedoet aan sport, muziek, computerles of toneel? „Wij zoeken contact met belangstellende organisaties in de buurt’’, zegt coördinator Patricia Kraan. Wijkverenigingen, fitnesscentra, bibliotheken – overal stuit ze op enthousiasme. „Het lijkt wel alsof iedereen snakt naar verbindingen met anderen. De brede school is er voor het kind en kan er aan bijdragen dat de maatschappelijke samenhang weer sterker wordt.’’

Op www.nidi.nl, de site van het Nederlands Demografisch Instituut, staan de voorstellen van de Europese Commissie om vergrijzing tegen te gaan.