‘Er is te veel blingbling en te weinig koppiekoppie’

Nederland werkt, maar niet overal. Steeds meer mensen kopen meer dan ze kunnen betalen. Ze letten niet op en tekenen zo voor 21 procent rente.

Lucie Wilmer Foto NRC Handelsblad, Rien Zilvold Hilversum 20-11-2006 lucy wilmer schuldhulpverlener meldpunt Vangnet en Advies GGD foto rien zilvold Zilvold, Rien

Ze doet nooit een briefje in de brievenbus. Ze steekt het op ooghoogte tussen de deur en de deurpost. Want mensen met schulden legen hun brievenbus vaak niet, zegt schuldhulpverleenster Lucie Wilmer (62). Soms ligt de post van een jaar er nog in.

Woningcorporaties bellen naar het meldpunt Vangnet en Advies van de GGD, waar Wilmer werkt, als iemand uit zijn woning dreigt te worden gezet omdat hij de huur niet heeft betaald. En mensen uit de straat bellen ook wel als ze merken dat er nooit meer licht brandt bij de buren.

De GGD wil deze mensen helpen, maar zelf willen ze dat vaak niet. Mensen met schulden zijn er goed in om hun kop in het zand te steken, zegt Lucie Wilmer. Dat moet wel, anders hadden ze het nooit zover laten komen.

Steeds meer mensen hebben schulden. Vorig jaar raakten 15.000 consumenten zo erg in de financiële problemen dat de rechter een bewindvoerder benoemde, 30 procent meer dan het jaar daarvoor, volgens incassobureau Graydon. Ze moeten dan drie jaar op een houtje bijten, terwijl een beheerder hun rekeningen betaalt en schikt met de schuldeisers; daarna kunnen ze opnieuw beginnen. Het aantal huishoudens dat zich vrijwillig liet helpen bij schuldsanering steeg ook, met 13 procent. Volgens het Landelijk Platform Integrale Schuldhulpverlening waren dat er vorig jaar 152.000.

Wilmer vertelt over een man van 67 jaar. Sinds hij niet meer werkt, drinkt hij. En omdat hij te veel drinkt, ontgaat hem steeds meer. Wilmer mocht bij hem binnenkomen toen de woningbouwcorporatie hem zijn huis uit dreigde te zetten. Gas en licht waren afgesloten. Ze vroeg hem of er meer aan de hand was. Nee, zei hij, niets. Hij had geen schulden. Ze haalde de post van driekwart jaar uit de bus. Rekeningen en aanmaningen. Is er nog meer?, wilde ze weten. Nee, zei hij. „Maar hij bleek 15.000 euro schuld te hebben.”

Lucie Wilmer bezoekt de mensen die in medisch jargon ‘zorgmijders’ heten. Zij reageren niet op brieven of telefoontjes. Wilmer laat een aardig briefje achter op het adres, en als er niet wordt gereageerd, nog een keer. Dat ze wil helpen. En als dat niet werkt, vraagt ze aan de buren wanneer ze de buurman meestal zien. Dan komt ze terug. Ze praat zachtjes door de intercom, zodat de buren het niet horen. En ze stelt soms voor om in een restaurant af te spreken. Want mensen met schulden spreken liever niet thuis af, om te verbergen dat ze geen licht meer hebben.

De buren weten vaak dat er iets mis is, merkt Wilmer. Ze zeggen: ‘u komt zeker voor nummer vijftig? De gordijnen zijn altijd dicht.’ En die buren bellen ook wel naar het meldpunt. Maar ze koken niet wat extra voor de buurman, als ze vermoeden dat het slecht gaat. Dat ís ook niet makkelijk, zegt Wilmer, omdat deze mensen hun probleem ontkennen.

‘Er is te veel bling bling (zichtbare rijkdom) en te weinig koppiekoppie’, zei iemand op een congres vorige week. En dat vindt Wilmer ook. „Mensen kunnen alles hebben en willen dat dus ook.” Afwasmachine, droger, breedbeeldtelevisie. Ze kopen op afbetaling. Maar soms is de tv al stuk voordat hij is afbetaald. „En dan moet er wel meteen een nieuwe komen.”

Dat het probleem groeit, merkt Lucie Wilmer in Hilversum. Het aantal dreigende huisuitzettingen stijgt. Maar het is vaak niet de schuld van de mensen die het gebeurt, vindt Wilmer. Het gaat om mensen die de consequenties van hun daden niet kunnen overzien. „Ze hebben vaak psychische problemen of zijn verslaafd. Een afspraak nakomen is al te veel gevraagd.”

Deze mensen wordt van alles aangeboden. „Als ze een koelkast op afbetaling kopen, krijgen ze in de winkel al te horen hoeveel ze nog meer kunnen lenen. En als ze duizend euro hebben afgelost, mogen ze dat opnieuw bijlenen. „De reclames zijn agressief.” En dan gaat het mis. „Als je niet betaalt, wordt soms 21 procent rente gerekend.” Maar vrijwel niemand heeft de kleine lettertjes gelezen.

Dit is het laatste deel in een verkiezingsserie. Eerdere delen zijn na te lezen op www.nrc.nl/binnenland