Een kleine kwade despoot

Op 27 oktober was het tweehonderd jaar geleden dat de Franse keizer Napoleon Berlijn binnentrok. Twee weken ervoor had hij bij Jena en Auerstedt het Pruisische leger verslagen. Om dit voor de Duitse natie zo weinig heugelijke feit luister bij te zetten, is er in Berlijn een tentoonstelling ingericht waarin de kleine Corsicaan vooral belachelijk wordt gemaakt.

Bonaparte, zoals zijn vijanden hem noemden, was een driftkikker, hij was klein geschapen, hij was harteloos, hij was hebberig, hij was een moordenaar. Tenminste, zo wordt hij afgebeeld op de politieke prenten die het hoofdbestanddeel vormen van de expositie Napoleon – Genie und Despot.

De tentoonstellingstitel verwijst ook naar Napoleons genialiteit, waaraan schoorvoetend aandacht wordt besteed. Zo zijn er portretten te bezichtigen gemaakt door zijn hofschilder Gérard. De meeste muurruimte gaat echter op aan spotprenten, voornamelijk van Britse makelij.

De Britten waren zowat het enige Europese volk dat niet voor enige tijd onder de Franse laars zuchtte. Dat gaf tekenaars de kans om Napoleons hele carrière kritisch te boekstaven. Nederlanders, Duitsers en Fransen deden er zo nu en dan beter aan zich in het kamp der bewonderaars te vervoegen.

Het gevecht tegen het revolutionaire Frankrijk werd beschouwd als een good war. Van enige reflectie ten opzichte van de eigen positie was geen sprake in de Britse pers. Het verschil met het werk dat hedendaagse cartoonisten over de war on terror afleveren, kan dan ook niet groter zijn. De ideale vijand is kennelijk een vraatzuchtige frog (kikker), geen fanaticus met een bomgordel.

Bart Funnekotter

Napoleon – Genie und Despot. Ideal und Kritik in der Kunst um 1800. Tot 3 december in het Max Liebermann Haus in Berlijn, daarna tot 4 maart 2007 in het Wilhelm-Busch-Museum in Hannover.