De lezer schrijft over gebruik van het woord ‘martelen’

Op de voorpagina werd vrijdag 17 november breed uitgemeten dat de inlichtingendienst Irakezen heeft gemarteld. Ook werd al bericht dat minister Kamp de Kamer foute informatie gaf. Op pagina drie werd echter in twijfel getrokken of in juridische zin inderdaad gemarteld is, of dat eerder sprake is van hardhandig verhoren. Bovendien is vooralsnog niets gebleken van verkeerd handelen door de minister. In feite wordt de lezer zo op een weinig genuanceerde wijze op het verkeerde been gezet. Het woord ‘schokkend’ wordt te pas en te onpas weer van alle kanten gebruikt. Werkelijk schokkend vind ik het niveau waartoe deze krant zich verlaagt.

J. Mulder

Zeist

De krant antwoordt

We ontvingen meerdere brieven van deze strekking. Inderdaad hebben we spijt dat we het woord ‘martelen’ gebruikten afgelopen vrijdag. Maar dat is wijsheid achteraf. Op het moment zelf beschikten wij over een artikel uit de Volkskrant van die morgen, waarin de zaak naar buiten werd gebracht mét het woord ‘marteling’, inclusief een bevestiging van het ministerie. Dat artikel hebben wij op verschillende manieren gecheckt.

Ook wij hadden aanvankelijk vraagtekens bij het woord ‘martelingen’. Maar de term werd door het ministerie van Defensie tot vrijdagmiddag niet weersproken. Toen de interviewer van het NRC-televisie-programma ‘Who’s next’ die ochtend minister Kamp in de uitzending had en hem de Volkskrant voorhield, zei Kamp dat de zaak moest worden uitgezocht en hij sprak zijn bezorgdheid uit. Op geen enkel moment reageerde hij verontwaardigd op de term martelen, zoals later die dag. Intussen belden twee redacteuren met het ministerie van Defensie, via de officiële weg (de perswoordvoerders) en via de informele weg: contacten op het departement. Geen van de bronnen weersprak het ‘martelbericht’.

Vlak voor één uur, vlak voor dat onze krant ‘sluit’, liet voorlichting weten dat het verhaal in de Volkskrant aan het ministerie was voorgehouden en dat het klopte dat de woordvoerder van Defensie had gezegd dat er destijds in Irak buiten de instructies was gehandeld. Specifiek is gevraagd of de ernst van het Volkskrant-bericht klopte. Dat werd nadrukkelijk niet weersproken.

Later die dag, te laat voor ons, verklaarde minister Kamp dat zich voor zover hem bekend geen strafbare feiten hebben voorgedaan bij het verhoor van de Iraakse gevangen. Hij verwees naar een destijds ingesteld onderzoek waaruit bleek dat de gevangenen met water waren overgoten, blootgesteld waren aan hard geluid en tijdens verhoren een soort skibril op kregen. Pas toen ontkende hij dat van martelen sprake was geweest. Maar uit een interne nota van Defensie blijkt wat de bevoegdheden waren voor de Nederlandse militairen in Irak in 2003. In die nota wordt duidelijk: of er nu sprake is geweest van strafbare feiten of niet, de ‘gesprekken’ met Iraakse gedetineerden zijn verder gegaan dan op grond van de bevoegdheden mocht.

In het artikel binnenin de krant van vrijdag werd de vraag gesteld of er in juridische zin van marteling sprake was of ‘alleen maar’ van hardhandig verhoren. Het is nog altijd niet uitgesloten dat het ging om martelen, maar het staat ook niet vast. Dus hadden we die conclusie niet moeten trekken.

Vrijdagmiddag, toen de krant van die dag gemaakt was en minister Kamp een hardere reactie op het Volkskrant-nieuws gaf dan die ochtend, hebben wij de redactionele koers aangepast. In de stukken zaterdag werd de term ‘martelen’ veel terughoudender gebruikt en in het hoofdartikel werd gesteld dat, gezien de feiten zoals nu bekend, er in juridische zin van marteling geen sprake lijkt. Een onafhankelijke commissie moet nagaan wat er precies is gebeurd. Wordt vervolgd.

Birgit Donker

waarnemend hoofdredacteur

Nota van Defensie over de regels in Irak : www.nrc.nl/binnenland