Een boom is machtiger dan actualiteit

Moet theater actueel zijn? Het was één van de onderwerpen waarover op de Toneelschrijfdagen druk gesproken werd. „Actualiteit is noodzakelijk, maar creatieve vrijheid nog meer.”

„Waar media en politiek op de actualiteit reageren, reflecteert theater op wat actualiteit is”, aldus Frank Mineur, docent Cultuurbeschouwing aan de Toneelacademie. Met het begrip ‘kritische nabijheid’ wil hij aangeven dat geëngageerd theater altijd voldoende afstand tot hot issues moet houden. „Anders verliest het theater zijn speelruimte.”

Bij de opening van de Toneelschrijfdagen Ja, Nu in Maastricht hield Mineur dit weekeinde een boeiende beschouwing over de waarde en noodzaak van actualiteit in de kunsten. De door het Platform Theaterauteurs georganiseerde conferentie is dit jaar gewijd aan het maken van theater in de huidige samenleving. Hoe actueel moet of kan theater zijn? De Toneelacademie Maastricht en het gezelschap Het Huis van Bourgondië schenken op het festival aandacht aan nieuwe ontwikkelingen in het theater. Lezingen, debatten, interviews en nieuwe voorstellingen laten de strijd zien van de huidige theatermaker met de actualiteit.

Een mooi voorbeeld van hedendaags toneelschrijven biedt de première van Er staat een boom in de weg van Annemarie Slotboom door Het Huis van Bourgondië. Hierin raken drie personages klem in een onmogelijke situatie: een reusachtige boom die alle licht wegneemt, moet omgezaagd. In scherpzinnige, humoristische dialogen vliegt de handeling voort. Gaandeweg blijkt de hinderlijk-prachtige boom in de tuin metafoor voor alles wat groter en machtiger is dan wijzelf. Het is aan de verbeelding van de toeschouwer hoe actueel deze onverwoestbare almacht is. In elk geval bereiken Slotboom en regisseur Ernst Braches met hun voorstelling op knappe wijze de „kritische nabijheid” van Frank Mineur.

Ook de toneelschrijfsters Wanda Reisel en Marian Boyer maakten op de conferentie duidelijk dat hedendaags toneel altijd op zoek moet gaan naar de werkelijkheid, „al is die nog zo onvindbaar”. Hierin zijn ze schatplichtig aan Harold Pinter, wiens dankrede bij de Nobelprijs over de „plicht van het zoeken” veelvuldig werd geciteerd. Reisel: „Actualiteit is noodzakelijk, maar creatieve vrijheid nog meer.”