Reageerbus

Terug naar eerder werk. Vorige week ging het over de verdamping uit open pannen waarin een laag water stond. De verbazing was gewekt door de keiharde soepkorsten die zich vastzetten bovenin een pan waarin erwtensoep was gekookt. Een pan waarin toch wat water had gestaan om het aankoeksel op de bodem los te weken. Waarom drogen die korsten bovenin zo hard op?

Het gevoel zegt dat de lucht bovenin zo’n open pan-met-water niet ver van zijn verzadigingswaarde kan zijn. Aan de oevers van een meer is het ook vochtig. Maar dan zouden de korsten net zo zacht en week moeten worden als in een pan met een deksel erop. Inmiddels is een kleine meting gedaan aan de verdamping uit een open plastic bordje op een brievenweger. Rekening houdend met het verschil in verdampend oppervlak valt daaruit af te leiden dat de gebruikte pan (diameter 16 cm) in de betreffende keuken bij 15 graden Celsius ongeveer 0,65 gram water per uur verliest. Dat lijkt weinig maar is veel, want 650 mg is voldoende om ruim 100 liter lucht van 15 graden te verzadigen (aannemende dat het al half verzadigd boven de pan arriveert). De meting heeft het probleem alleen maar pregnanter gemaakt

De herfst is vreemd dit jaar, werd hier twee weken geleden al vastgesteld. Het blad blijft groen aan de bomen hangen, het wil maar niet koud worden en de eikels kletteren als hagel uit de hemel. Want het is een mastjaar. Nooit eerder bestond de kans dat men in een open cabriolet door een vallende eikel werd getroffen. Nu het zover is vraagt een bezorgde automobilist zich af of de cabriorijder harder door vallend fruit wordt geraakt dan de wandelaar. Het antwoord is: ja. Veel harder. De verticale component (de val naar beneden) verandert natuurlijk niet. Maar er komt nu een horizontale component bij van de snelheid van de auto. De resulterende snelheid wordt al sinds Simon Stevin met behulp van een parallellogram berekend.

Rijden met een vaartje van 50 km/h komt overeen met een snelheid van 14 meter per seconde. Een eikel die van 10 meter hoog valt landt op de grond met een snelheid die – toevallig – ook 14 m/s is. De resulterende snelheid is 1,4 maal 14 m/s, dus bijna 20 m/s. (Want 1,4 is de wortel uit twee). Bij een verdubbeling van de autosnelheid loopt de resulterende snelheid op tot ruim 30 m/s.

Het pH-plezier van 28 oktober heeft velen in de pen gejaagd. Er was de theoreticus die wist dat de pH van een waterige oplossing met een beetje inspanning nèt wat hoger dan 14 en nèt wat lager dan nul is te krijgen. Dus dat de waarden 0 en 14 geen absolute grenzen zijn. En er was een hulpvaardige meerekenaar die uitlegde waarom de van AW-wege bereide oplossing van Fifax gootsteenontstopper niet in zuurgraad wilde dalen. Met de nieuwe elektronische pH-meter was zo goed en zo kwaad als dat ging (het is eigenlijk een kreng) een ontstopperoplossing gemaakt met een pH van ongeveer 13. De ontstopper bestaat uit NaOH, natriumhydroxide, en de verwachting was dat zo’n oplossing door absorptie van CO2 uit de lucht snel in pH zou gaan dalen. De lezer in Sittard becijferde dat er duizenden liters lucht voor nodig waren om een liter Fifax te neutraliseren. Dezerzijds is er het gevoel dat het minder is, omdat de oplossing helemaal niet te neutraliseren valt. De neutrale pH van 7 wordt helemaal niet bereikt. Voor deze week laten we het er even bij.

Op het stukje over de raadselachtige huzarensla (21 oktober) is een zeer uitvoerige reactie gekomen van Karin Vaneker. Waarom heeft een zo plat aardappelslaatje als huzarensla zo’n romantische naam gekregen, dat was het onderwerp. En waar komt dat slaatje vandaan? Er was een Nederlandse vertaling uit 1873 gevonden van een kookboek dat in Duitsland het ‘Praktisches Kochbuch’ heet. In dat Nederlandse boek heet de sla al huzarensla. Maar in het origineel uit 1844, van de hand van Henriette Davidis, heet het gewoon Kartoffelsalat. Het staat op internet.

Het lijkt er dus op dat de anonieme vertaalster de naam heeft bedacht. Voor zover valt na te gaan noemden Duitsers in de negentiende eeuw helemaal geen eten naar huzaren. De Fransen wèl: nu nog is er een keur van gerechten die de toevoeging ‘à la hussarde’ hebben: filet de boeuf à la hussarde, truites à la hussarde en rôti à la hussarde. Bracht dat de vertaalster op een idee? Vaneker merkt op dat de ‘huzarensla’ nooit andere namen heeft gekregen. Meestal is dat een aanwijzing dat het geen traditioneel, oud recept is.

Waar komt het dan vandaan? Waarschijnlijk uit Duitsland. Niet de Fransen maar de Duitsers zijn verantwoordelijk voor de popularisatie van de aardappel als volksvoedsel. Juist dit jaar is in Duitsland gevierd dat Frederik II uit Pruisen (Alte Fritz) in 1756 met zijn Kartoffelbefehl kwam. Hij verordonneerde de verbouw en consumptie van aardappelen omdat de aardappeloogst minder gevoelig zou zijn voor slecht weer dan de graanoogst.

Het betoog over veters strikken blijkt al eerder in deze krant te zijn afgestoken. Intussen is het inzicht dat er twee verschillende uitvoeringen van de schoenstrik bestaan wel gemeengoed. Bij platte veters is het verschil niet direct te zien, met het koord van de foto lukte het beter. Vreemd genoeg valt niet zomaar vast te stellen welke uitvoering het beste houdt. Wie uiteindelijk tot de conclusie komt dat hij van huis uit de verkeerde strik heeft geleerd raakt niet gauw meer gewend aan de juiste strik. Het makkelijkst is het eerste deel van de strik aan te passen. Dat met die lussen lukt niet meer.