Raven kunnen liegen en bedriegen als geen ander dier

Onderzoek heeft definitief bewezen dat raven aartsbedriegers zijn – zij leveren valse informatie over de eigen intenties. Eerdere gegevens over misleiding door raven bij het beroven van voedselopslagplaatsen konden door critici nog worden onderuit gehaald. Nu kan dat niet meer.

Net als andere kraaiachtigen beschermen raven die voedsel hebben opgeslagen, meestal in losse aarde, onder sneeuw of bladeren, hun opslagplaatsjes tegen plundering. In het wild en in gevangenschap durven potentiële plunderaars zelden opslagplaatsjes te benaderen voordat de eigenaars uit de buurt zijn, want de verontwaardiging en agressie bij de ‘diefstal’ kunnen flink zijn. Tot die tijd zoeken de plunderaars dan ook nadrukkelijk op andere plaatsen – alsof ze van niets weten. Doelbewust bedrog, zo lijkt het.

Volop theory of mind – erkenning van andere geesten en inzicht in de motivaties daarvan. Maar in dit geval is ook een simpeler verklaring mogelijk. De raaf wil misschien eenvoudig agressie door een dominant dier ontlopen en vermijdt zo’n reactie via eenvoudiger gedragsprocessen.

Gedragsonderzoekers Thomas Bugnyar en Bernd Heinrich van Universiteit van Vermont in de VS vonden een elegante uitweg uit dit dilemma. Ze bekeken of en hoe raven hun plundertactieken aanpassen aan de sociale context en aan de typen tegenstanders. Ze gaven vogels in gevangenschap die een soortgenoot voedsel hadden zien verstoppen de mogelijkheid de bergplaatsen te openen in aanwezigheid van de verstopper òf van een soortgenoot die niets had verstopt, maar als ‘omstander’ eveneens de bergplaats had zien aanleggen. En ondertussen varieerden ze de dominantie verhoudingen tussen de stellen (Animal Cognition , oktober).

Alleen in aanwezigheid van de maker van de bergplaats stelden de raven het bezoek eraan uit. Als dat een dominant dier was ‘zochten’ ze in richtingen van de bergplaats vandaan . Maar in het gezelschap van zelfs dominante niet-verstoppers was er geen enkele aarzeling de plek te benaderen. Simpelweg het uit de weg gaan van ruziemaken om voedsel met meerderen speelt dus geen rol. De vogel vermijdt wel degelijk de agressie van mogelijke extra felle verdedigers – met precieze persoonlijke herkenning, geheugen voor en categorisering van tegenstanders, en vooral: met bedrieglijke manipulatie van het gedrag van de ander. Raven bedonderen de boel.

Frans van der Helm