Het schaakpentagon

Hans Ree over de Centrale Schaakclub in Moskou

Tijdens de zevende ronde van het Tal Herdenkingstoernooi kwam Garri Kasparov binnenlopen. Een paar dagen eerder was hij op straat, vlakbij zijn huis, gegroet door Peter Leko en even later was hij in dezelfde straat Alexander Grisjtsjoek tegengekomen. Pas toen had hij zich gerealiseerd dat het toernooi zo ongeveer bij hem om de hoek werd gespeeld.

Hij schudde wat handen en ging toen naar de kamer waar grootmeester Alexander Motylev werkte aan het live commentaar voor de website van het toernooi. Die bood hem meteen zijn stoel aan en vroeg of Kasparov het commentaar een tijdje over wilde nemen, wat hij met genoegen deed.

Men probeerde nog Kasparov over te halen om aan het snelschaaktoernooi mee te doen dat een paar dagen na het hoofdtoernooi wordt gehouden, maar daar voelde hij niet voor. Als hij slecht zou spelen zou het vervelend voor hem zijn, en als het goed ging zouden er weer allerlei berichten komen dat hij zijn schaakloopbaan had hervat, waardoor hij als politicus minder serieus zou worden genomen.

Kasparov bleef ongeveer twee uur en toen vertrok hij weer met de twee lijfwachten die hem in Moskou altijd vergezellen. De volgende dag moest hij weer aan het werk: naar Kaliningrad voor politieke actie.

Het was wel vreemd dat Kasparov niet eerder had bedacht dat het Tal-toernooi vlak bij hem in de buurt was, want hij volgde het wel op een van de internetschaakclubs. Voor de internetmens bestaat de echte ruimte kennelijk niet meer en de tijd eigenlijk ook niet, want het scherm straalt dag en nacht, in tegenstelling tot onze ouderwetse zon.

Het kwam misschien ook doordat het lang geleden was dat er een belangrijk internationaal toernooi op de Centrale Schaakclub werd gehouden. Vroeger was de club het centrum van het schaakuniversum. ‘Ons Pentagon' was de trotse naam die de directeur Viktor Batoerinski er in de sovjettijd aan gaf, wegens de grote bibliotheek en het enorme archief met kaartjes waarop alle ontwikkelingen in de openingstheorie werden bijgehouden.

Genna Sosonko heeft de club mooi beschreven in zijn boek The Reliable Past. Hij woonde zelf in St. Petersburg, dat toen Leningrad heette, en de Moskouse club was voor hem in zijn jeugd het schaakparadijs, dat hij soms mocht betreden. Met de trein van Leningrad naar Moskou, dan de metro, het laatste station Kropotkinskaja. Sneeuw op de banken van de boulevard. De drukte van de garderobe, een laatste sigaret, dan zet de wedstrijdleider de klokken aan. „Moskou. Gogolboulevard. De Club. De heerlijke januari van 1961.”

Na de instorting van de sovjetstaat beleefde de club moeilijke tijden. Sommige ruimtes moesten verhuurd worden aan een restaurant en aan andere commerciële bedrijfjes. Toen ik in 2002 de club bezocht, vond ik het overigens nog heel mooi wat er was overgebleven.

Sosonko gaf de afgelopen weken bij het Tal-toernooi commentaar voor de toeschouwers. Voor hij naar Moskou vertrok, vertelde hij dat de club een paar ruimtes had kunnen terugkopen. De oude luister was nog niet helemaal bereikt, maar er kon weer op waardige manier een belangrijk toernooi worden gehuisvest.

Peter Svidler - Alexander Grisjtsjoek, Tal Memorial Moskou.

1. e4 c5 2. Pf3 d6 3. d4 cxd4 4. Pxd4 Pf6 5. Pc3 a6 6. Le3 Pg4 7. Lc1 Deze terugtocht oogt vreemd, maar kan geen kwaad, want zwart zal met zijn paard ook tijd moeten verliezen. 7...Pf6 8. f3 Db6 9. g4 Pc6 10. Pb3 e6 11. Lf4 Een nieuwe zet die niet goed uitpakt. Na het gebruikelijke 11. De2 gevolgd door 12. Le3 komt wit sneller tot aanval. 11...Dc7 12. Dd2 Pe5 13. Le2 Le7 14. Lg3 b5 15. g5 Pfd7 16. h4 Pb6 17. Dd4 0-0 18. 0-0-0 Td8 19. a3 Hij wil 19...Pc6 gevolgd door 20...b4 verhinderen. 19...Pec4 20. Lxc4 bxc4 21. Pd2 e5 22. De3 Le6 23. Kb1 Als je in zo'n race tussen koningsaanvallen op verschillende vleugels achterop bent geraakt, wil niets meer goed lukken. Zijn eigen aanval met h4-h5 en g5-g6 zou te laat komen en daarom gaat wit tot een moeizame verdediging over. 23...Tab8 24. Ka1 Dc6 25. Tb1 Achteraf gaf Grisjtsjoek als een betere verdediging 25. Pdb1 aan, wat er niet mooi uitziet. 25...Pa4 26. Thd1 Td7 27. f4 exf4 28. Lxf4 Tdb7 29. Pxa4 Dxa4 30. Dc3

Bijna alle zwarte stukken staan goed voor de aanval, alleen Le7 doet nog niet mee. Daar wordt met zijn volgende zet aan gewerkt. 30...g6 31. h5 gxh5 32. Th1 Lf8 33. Txh5 Lg7 34. e5 d5 35. Le3 Lf5 Nu stort wits stelling ineen. 36. Ld4 Lxc2 37. e6 Lxb1 38. Pxb1 fxe6 Wit geeft op.