Bayle gunde Spinoza het licht in de wijsgerige ogen niet

Volgens de historicus Jonathan Israel zijn Spinoza en Bayle wegbereiders van de radicale vrijheid van meningsuiting, waaraan de vrijheid van het geweten en van het geloof ondergeschikt zijn (Opinie & Debat, 11 november).

Bayle gunde Spinoza echter het licht in de wijsgerige ogen niet. Je zou van deze bestrijder van vooroordelen sympathie voor de verlichte joodse wijsgeer Spinoza mogen verwachten. Maar het tegendeel is het geval. Bayle noemt Spinoza een goddeloze en zijn wijsbegeerte monsterlijk en absurd. Hij benadrukt dat Spinoza geheel overtuigd van zijn atheïsme stierf en het zaad uitstrooide voor het bederf van anderen. Met instemming haalt hij in zijn veel gelezen Dictionnaire zelfs een platvloerse antisemitische anekdote over Spinoza aan: ”Hij was klein, geelachtig, hij had iets zwarts in zijn uiterlijk en zijn gelaat droeg het stempel van de verdoemenis.”

Mensen die van hun vrijheid op deze manier gebruikmaken, zijn niet tolerant en verdienen geen standbeeld.