Spookjes in schooluniform

De Franse fotograaf Charles Fréger (1975) trekt sinds een jaar of zeven de wereld over om portretten te maken van de hedendaagse jeugd. Daarbij richt hij zijn camera vooral op jongeren gekleed in uniform. In Galerie Nouvelles Images liggen ze uitgespreid over lange tafels, de leden van majoretteclubs, rugbyverenigingen en waterpoloteams. Fréger trok ze uit de anonimiteit van de groep door ze één voor één voor zijn camera te zetten. Daardoor treedt hetzelfde principe in werking waarmee een fotograaf als Rineke Dijkstra wereldfaam verwierf: de pubers worden schuchter, slungelig en voelen zich overduidelijk ongemakkelijk.

Hoe eenvormiger het kledingvoorschrift, des te meer vallen de onderlinge verschillen op. Bij de majorettes zie je direct bij wie het kostuum te krap of te slobberig zit. X-benen, onderkinnen en flaporen komen genadeloos aan het licht.

Frégers oeuvre van gezichten groeit gestaag en begint een haast encyclopedische omvang te bereiken. De Fransman treedt daarmee in de voetsporen van de Duitse fotograaf August Sander, die begin twintigste eeuw talloze beroepsgroepen in kaart bracht. Frégers foto’s van slagers zou je zelfs een letterlijk citaat van Sander kunnen noemen. Ook de invalshoek om louter voor adolescenten te kiezen, is niet bijster origineel. Daar is inmiddels een hele generatie jonge fotografen groot mee geworden.

Het is een goeie keus van Nouvelles Images om Frégers werk te combineren met dat van de Japanse fotograaf Tomoko Sawada (1977). Ook zij toont foto’s van geüniformeerde kinderen, in dit geval netjes in het gelid vastgelegd op klassenfoto’s. Spookjes in schooluniform zijn het, alleen herkenbaar aan hun rechte pony, paardenstaart of vlechtjes. Pas in tweede instantie valt je op dat er iets wringt op de foto’s. Alle Japanse meisjes hebben hetzelfde maskerachtige gezicht en dezelfde boze blik – zelfs de juf valt niet uit de toon. Het blijkt de kunstenaar zelf te zijn die zich tot in het oneindige heeft laten reproduceren.

Sawada, die ook wel de fotograaf zonder camera genoemd wordt, meet zich in haar fotoseries steeds andere rollen aan. Ze liet zich in honderden verschillende gedaantes vastleggen in pasfotohokjes en poseerde voor een trouwfotograaf als tientallen verschillende huwbare vrouwen. Om techniek bekommert ze zich niet. Toch zijn haar kiekjes vele malen spannender dan de haarscherpe uitvergrotingen van haar Franse collega.

Charles Fréger en Tomoko Sawada. T/m 13 dec in Galerie Nouvelles Images, Westeinde 22, Den Haag. Di t/m za 11-17u. Inl: www.nouvellesimages.nl