Opzij, Randstad, maak plaats voor de provincie

De strijd tussen Balkenende en Bos is cultureel bepaald.

Hij gaat tussen de Randstad en de provincialen – en die laatste groep gaat winnen.

In een onopvallend tussenzinnetje schreef Marc Chavannes zaterdag in zijn rubriek Opklaringen in NRC Handelsblad over de strijd tussen de politici Balkenende en Bos: „(...) het is de revolte van de provincie, Zutphen tegen Amsterdam (...).”

Dit is precies wat er aan de hand is in de verkiezingscampagne. De echte strijd tussen Bos en Balkenende is cultureel bepaald. Het gaat niet over de portemonnee of over internationale onderwerpen. De strijd gaat, grofweg, tussen aan de ene kant de Randstad, de grachtengordel, PvdA, D66 en GroenLinks; en aan de andere kant de minder gehaaide provincialen, met in het centrum het CDA. En de provincialen gaan winnen.

Het vreemde is dat de media dat niet in de gaten hebben. Hoe harder er in Amsterdam en Den Haag op Balkenende wordt ingebeukt, hoe meer waardering hij krijgt elders in het land. Hoe bozer Haagse journalisten en politici zich maakten over een handtekening van minister-boer Veerman, hoe hoger zijn populariteit steeg op het platteland. Het is hetzelfde als de teloorgang van Big Brother en Barend & Van Dorp versus het succes van Boer zoekt Vrouw. Het is het economische succes van zakelijk en betrokken Brabant versus het moeizame herstel in de Randstad. Het is gewoon Ajax-PSV: 0-1 met in het kielzog de successen van clubs als Heerenveen, Groningen en Twente.

Er wordt vaak gesproken over de wenselijkheid van twee partijen of partijblokken. Er zijn ook al vaak tweedelingen aangedragen: sociaaldemocraten versus liberalen of juist tegenover christendemocraten. Als er sprake is van twee blokken, dan tekent deze zich misschien uiteindelijk wel meer cultureel af dan anders.

Generaliserend: cultureel is er een kloof tussen de Randstad en de rest van Nederland, ‘de provincie’, aan het ontstaan. De mensen die in de twee delen van ons land wonen zijn verschillend; hun beleving en ideeën zijn verschillend. In de Achterhoek, Zeeuws-Vlaanderen, in Drenthe worden de zaken vaak geheel anders beleefd dan in Amsterdam of Bussum.

Misschien is dit wel vergelijkbaar met de Verenigde Staten, maar dan minder uitgesproken en minder religieus verankerd. In de VS is een groeiende kloof tussen de westkust en het noordoosten enerzijds en de rest van de VS anderzijds. Het gaat hierbij niet zozeer om economische kwesties, waar presidentskandidaat John Kerry zich twee jaar geleden lang aan optrok, noch om buitenlandse vraagstukken, waarvan Europa dacht dat ze bepalend voor de uitslag zouden zijn. Het gaat om de cultuur. Niet meer en niet minder. In de Midwest zijn de values van belang, de gemeenschappen en de betrokkenheid – en de afkeer van het centralistisch denkende Washington. Je moet deze tweedeling kennen om de Amerikaanse cultuur te begrijpen – en dus ook de verkiezingsuitslag.

Terug naar Nederland. Minder extreem, maar toch. Ook hier is een scheiding der geesten zichtbaar. De tweedeling komt vooral naar voren bij onderwerpen als bijzonder onderwijs, mediabeleid, godslastering en de discussie over intelligent design. Het duidelijkst bleek het verschil in het programma Barend & Van Dorp. Het is nu verdwenen, maar wanneer je naar hun ‘stamtafel’ keek, dan kreeg je het idee dat Nederland werd gedomineerd door seculiere individualisten die Amsterdam, de VPRO en de libertijnse wereld als icoon hebben en die iedereen die een waarden- en normendiscussie wil starten, die christen is, of die buiten de Randstad woont, als achterlijk beschouwen.

Het is ‘alles moet kunnen’ tegenover ‘waarden’; staat en markt tegenover maatschappelijke organisaties en civil society; individualisme tegenover gemeenschapsdenken; vrijheid tegenover verantwoordelijkheid.

Mogelijk zal in Nederland de culturele strijd pregnanter worden en leiden tot een herschikking van politieke partijen, waarbij rond het CDA zich de gemeenschapsdenkers positioneren – ook van de VVD en de PvdA. Aan de andere kant vormt zich een ‘paarse’ groep bestaande uit de resten van D66, seculiere liberalen van de VVD en delen van de PvdA. Een interessante partij is de SP, ontstaan uit radicale katholieken. Wellicht zullen de aanhangers van de SP zich, wanneer de stemkeuze cultureel bepaald wordt, dan ook aansluiten bij deze gemeenschapsdenkers. Misschien is dat nu al de strijd die op de linkervleugel wordt uitgevochten tussen de PvdA van de grachtengordel en de SP uit de provincie.

Gezien de peilingen wellicht een interessante coalitie: CDA-SP-ChristenUnie, een provinciale coalitie.

Frank A.M. van den Heuvel is lid van de redactie van Christen-Democratische Verkenningen.