Mijn vader was horror

Passionate Magazine. Jaargang 13, nov./ dec. 2006. € 5,95

Ieder jaar oordeelt een commissie in het jaarlijkse Rapport Literaire Tijdschriften over het al dan niet verlengen van de subsidie aan deze bladen. Dit maal kreeg onder andere Passionate ervan langs. Als dit tijdschrift niet vóór 2008 zorgt voor meer ‘verdieping, grondigheid en een kritische kijk’, raakt het zijn subsidie kwijt. Maar als we het jongste nummer, gewijd aan horror, bekijken is er van een gebrek aan verdieping en grondigheid weinig te merken. Ook met de ‘kritische kijk’ valt het reuze mee.

Passionate, dat veel aandacht heeft voor jonge schrijvers met een migrantenachtergrond, is een van de weinige literaire tijdschriften die nog aan literaire kritiek doen en daar is men allerminst kinderachtig in. Zo staat er een strenge recensie in van Said El Haji’s nieuwe roman Goddelijke duivel, terwijl diezelfde El Haji twee substantiële bijdragen levert.

Uit één van die bijdragen, een persoonlijke column over zijn eigen ‘horrorervaringen’, blijkt het autobiografisch gehalte van El Haji’s debuutroman, De dagen van Sjaitan (2000), over een uit naam van Allah gewelddadige vader. ‘Horror is angst, verschrikking en huivering. Mijn eerste contact daarmee was mijn vader. Hij kon zijn emoties heel slecht de baas. Zijn minachting en haat waren voelbaar. Wat een geweld! Mijn tweede contact met horror was eveneens mijn vader. Mijn derde ook. Ik vond die man zo grillig in zijn doen dat ik alleen maar bang kon zijn.’ Volgende ervaringen met horror deed hij op tijdens omzwervingen door de wereldliteratuur en in films. Om ten slotte uit te komen bij de realiteit van Bin Laden die hij als ‘pure horror’ ervaart, niet wezenlijk verschillend van zijn vader. ‘Want die Bin Laden heeft een grote baard en spreekt over God en over Satan, over gelovigen en ongelovigen, alsof ze werkelijk te scheiden zijn. Ik proefde de minachting, haat en woede en wist hoe laat het was: die man is gek, hij kan zich zichzelf niet beheersen.’

De tweede bijdrage van Said El Haji aan deze Passionate is een interview met Hassan Bahara (1978), een in Marokko geboren Amsterdamse schrijver die eerder dit jaar debuteerde met de roman Een verhaal uit de stad Damsko. Hassan Bahara, wiens foto op de cover van het tijdschrift prijkt, maakt duidelijk hoe verschillend er onder Nederlandse moslimjongeren op de horror van 11 september 2001 is gereageerd. ‘De één radicaliseerde, de ander ging graven naar zijn Berberwortels, sommigen grepen het aan om zich definitief van de knellende en religieuze familiale banden te ontdoen.’

Kritische zelfreflectie bevat dit nummer in ruime mate. Verdieping en grondigheid zijn te vinden in een aantal mooie essays, zoals dat van redacteur Erik Brus over horror in de hedendaagse wereldliteratuur.