Koud en warm balletje – simpel

De invloed van de commercie in het voetbal blijft toenemen. Waar is de grens? „Ik zat vanochtend om half acht al met sponsors te ontbijten”, zegt Mario Been.

Erik van der walle

Trainer Henk ten Cate kon afgelopen week tevreden zijn. Zijn Ajax speelt in de kwartfinale van het nationale bekertoernooi in de eigen Arena tegen Haarlem. Toeval of niet, maar ook PSV en AZ lootten een thuiswedstrijd tegen een club uit de eerste divisie. Halve finales met de beste drie clubs van Nederland zijn gewaarborgd, ideaal voor de televisie.

„Als ik naar de loting kijk, heb ik zo mijn twijfels”, zei Ten Cate gisteren bij een congres in Nijmegen over de commerciële invloed van het voetbal. „Dat is toch een kans van één op een miljoen?” Frank van den Wall Bake, adviseur van sponsors in de sport, haalde hem direct uit de droom. „Geen enkele loting is tegenwoordig nog eerlijk. De helft van de balletjes gaat gewoon de vriezer in. Koud balletje, warm balletje. Het is vrij simpel.”

Een reactie liet niet lang op zich wachten. „Absolute lariekoek”, aldus Alex Tielbeke van de verenigde eredivisieclubs ECV. „Ik nodig Frank direct uit om een loting zelf mee te maken. Dan kan je zelf zien dat het volstrekt eerlijk gebeurt.”

Ten Cate houdt het op toeval. „Ik beschuldig niemand, dat kan je pas doen als je over bewijzen beschikt. Die heb ik niet. Een paar weken geleden stonden in veel landen tegelijkertijd topwedstrijden op het programma. Super Sunday. Dat was ook toeval.”

De opmerkingen over de loting zijn tekenend voor het huidige klimaat in het betaalde voetbal, waarin de invloed van de media en de commercie steeds verder gaat. Wetenschapper Henk van Houtum sprak gisteren niet voor niets over de ‘talpaïsering’ van het voetbal. „De sport bevindt zich in een spagaat. Gaan we richting provincialisering of richting amerikanisering? De play-offs zijn een voorbeeld van die veramerikanisering. Fans worden steeds meer consumenten.”

Vorig jaar zond SBS de populairste bekerwedstrijden live uit, vanaf dit seizoen is het Talpa. „Mijn spelers schrokken zich vorige week rot toen ze aan de warming-up begonnen. Er zaten in de Arena 7.000 toeschouwers op de tribune voor de bekerwedstrijd tegen ADO. Een dag eerder werd RKC tegen Feyenoord uitgezonden. In Waalwijk zaten iets meer dan 3.000 mensen te kijken. Ik kan je wel zeggen dat zo’n lege Arena zeker ten koste gaat van de sportieve prestatie”, aldus Ten Cate.

Volgens Tielbeke is het de vraag of die geringe opkomst daadwerkelijk met de televisie te maken heeft. „Voor de supporter is het van belang dat de uitgaven voor een bekerwedstrijd boven op de kosten van zijn seizoenskaart komen.”

En de kosten lopen voor de gemiddelde fan – of consument – toch al op. Wat te denken van het toernooi dat Ajax aan het begin van elk seizoen in eigen huis speelt? Een toeschouwer is al snel honderd euro kwijt, terwijl de clubs niet hun beste spelers opstellen. „Geen wonder”, vond Ten Cate. „Na twee weken voorbereiding moesten we in dat Ajax Tournament vrijdag tegen Inter spelen en een dag later tegen Manchester United. En op dinsdag stond FC Kopenhagen op het programma voor plaatsing in de Champions League. Voor die wedstrijd werden de nodige spelers gespaard. Logisch, maar als toeschouwer zou ik me bekocht voelen als ik voor honderd euro naar een half Ajax en Manchester zat te kijken.”

De invloed van sponsors reikt tegenwoordig ver. Daardoor moet een trainer tegenwoordig meer doen dan alleen op het veld staan. „Soms denk ik wel eens dat ik me meer met commerciële zaken bezighoud, dan met technische. Ik zat vanochtend ook al weer om half acht met sponsors te ontbijten”, zei NEC-trainer Mario Been.

En dat geldschieters geen invloed hebben op het technische beleid is volgens Ten Cate ook een illusie. „Vooral sponsors bij lokale clubs hebben te veel te zeggen. Het komt veel voor dat clubbestuurders onder druk worden gezet. Ik kan tien voorbeelden noemen van trainers die door toedoen van een sponsor zijn ontslagen.” Eén voorbeeld? „Henk ten Cate bij Go Ahead Eagles.”

Van den Wall Bake sprak gisteren zelfs van donkere wolken die boven de sport drijven. „Wie is straks de eigenaar van de voetbalsport? Dat is de vraag. Stel dat Endemol Ajax overneemt. Die willen dan misschien wel een voetballer in de spits laten lopen die ook een hoofdrol speelt bij ‘Goede tijden, slechte tijden’.”

Te speculatief? Toekomstmuziek? Van den Wall Bake ziet nu al opvallende zaken. „Nike is min of meer de baas van het Braziliaanse nationale team. Dat speelt soms gelijk tegen een land waarvan ze gewoon met 10-0 moeten winnen. Waar stoppen die invloeden?”