De weg, de waarheid en de tv

De nieuwe roman van Rick Moody, die morgen optreedt bij Crossing Border, is zowel een satire op de filmwereld als een aanklacht tegen de Amerikaanse politiek.

NEW YORK - APRIL 5: Rick Moody (L) talks to A.M. Homes at the Saratoga Springs Yaddo artist community's annual benefit celebrating American creativity at the Hudson Theater, Millennium Broadway Hotel April 5, 2006 in New York City. (Photo by Amy Sussman/Getty Images) *** Local Caption *** Rick Moody;A.M. Homes Getty Images/AFP

Rick Moody: De wichelroedelopers. Vert. door Harm Damsma en Niek Miedema. Contact, 605 blz. €34,90. De Engelse editie, The Diviners, bij Little Brown, €26,–

De bijbel is nooit ver weg in het werk van de Amerikaanse schrijver Rick Moody. Neem de opening van zijn laatste roman, De wichelroedelopers: ‘Het licht dat de wereld beschijnt begint in Los Angeles. Begint in duisternis, begint in de bergen, begint in lege landschappen, in twijfel en wroeging.’ In het begin is er licht, en direct al de twijfel en wroeging die zo typisch is voor Moody’s werk. Zijn openingshoofdstuk, dat eigenlijk geen echt hoofdstuk is maar de ‘Opening Credits and Theme Music’, volgt dit ochtendlicht terwijl het over het landschap glijdt, vanaf Los Angeles westwaarts de hele aardbol langs: ‘Het licht strijkt over de bergkam en over de meren van het hoogland, het strijkt over het Angeles National Forest, het ijlt over flarden smog aan de Californische hemel.’ En zo gaat het een bladzijde of tien verder, in zinnen die steeds weer beginnen met het woord ‘licht’. Want de bijbel zit bij Moody vóór alles in het ritme en de muziek van zijn taal, wat een gedragen maar ook meeslepend effect heeft.

Moody, die ooit een verzameling essays redigeerde over het Nieuwe Testament, is bekender als auteur van de romans De ijsstorm en Amerikaans barok, en verhalenbundels als Duivelskunde. Daarin ontleedt hij met een fileermes het leven in het Amerikaans suburbia van de oostkust, bevolkt door welgestelde gezinnen die bij nader disfunctioneel tot op het bot zijn. Moody’s werk is vaak zwart-satirisch, al sloop er de laatste jaren een steeds serieuzere toon in die culmineerde in het niet helemaal geslaagde The Black Veil, een autobiografische verslag van Moody’s depressies, verslaving en familiegeschiedenis.

Met De wichelroedelopers zijn we terug bij de satire, al is de serieuze ondertoon bepaald niet verdwenen. De roman geeft een weinig flatteus beeld van de Amerikaanse film- en televisieindustrie, aan de hand van de verwikkelingen rond een scenario met dezelfde titel. Het boek volgt daarin eigenlijk de vorm van het ‘openingsshot’ waarin het licht telkens op een andere plek valt, om uiteindelijk te komen rusten op New York, stad van slapelozen, en de stad waarin een belangrijk deel van het boek zich afspeelt. Het is het New York waar de Twin Towers nog overeind staan, want het is november, en ‘ochtend, net na de verkiezingen, het jaar tweeduizend’. Het hertellen van de stemmen in Florida is net begonnen.

Net zoals de zon telkens een ander stukje land uitlicht, zo volgen elk van Moody’s hoofdstukken een personage om in het volgende over te springen naar een ander, die een ander puzzelstukje aan het verhaal toevoegt. We beginnen in Brooklyn bij de oude Rosa Elisabetta Meandro en haar fysieke aftakeling, compleet met een catastrofale scène op de wc waarin haar dochter Vanessa haar aantreft. Rosa stamt af van een familie van Italiaanse wichelroedelopers, leren we terloops, en water blijft een belangrijk motief in het boek. Haar dochter Vanessa is filmproducent, maar haar emotionele leven draait uitsluitend om de Krispy Kreme donuts waaraan ze verslaafd is, en het terroriseren van haar assistente Annabel op kantoor. De enige reden dat Annabel het pikt is dat haar baantje wel handig is in verband met het scenario dat ze aan het schrijven is over de vrouw van Markies de Sade. Haar inspiratie put ze uit een verhouding met de getrouwde B-film acteur Thaddeus Griffin.

Wanneer Vanessa Annabel ervan beschuldigt een belangrijke synopsis van een scenario – ze weet even niet meer waarover – te hebben kwijtgemaakt, besluit Annabel die synopsis onder een pseudoniem maar zelf te schrijven, met de hulp van Thaddeus. Die herinnert zich wat Vanessa ooit vertelde over haar moeders familie, en verzint een wilde, tweeduizend jaar en de gehele aardbol bestrijkende saga over een geslacht van wichelroedelopers, vanaf Atilla de Hun tot het Las Vegas van de 20ste eeuw. De krankzinnige treatment blijkt een overweldigend succes, niet het minst omdat Vanessa inmiddels een tv-goeroe heeft opgedaan in de vorm van een Indiase taxichauffeur.

Deze Ranjeet orakelt over rotstekeningen en het alfabet, dat alles ‘verpest’ heeft, want er zitten geen plaatjes of ‘licht’ in. ‘De weg is de weg van televisie, dat het ene licht is,’ aldus de Sikh, en het medium waarin ‘de mythen voor de toekomst’ gestalte krijgen. En wat is er Amerikaanser dan de saga?

Zodoende begint de synopsis van De wichelroedelopers – een driedelige serie – aan een tocht langs accountants, geldschieters, agents die rolletjes zoeken voor hun actrice- minnaressen, senior vice presidents van televisiezenders en tal van andere, meer of minder belangrijke, figuranten in en om de televisiewereld. Dat er geen scenario is, valt in het geheel niet op.

Een en ander is geschreven met de vanzelfsprekende virtuositeit en in de verschillende registers en stijlen die we van Moody gewend zijn. Toch blijkt de gedragen stijl met bijbelse herhalingen en ritmes hem het beste af te gaan, ook in komische passages. Na een paar honderd bladzijden gaan de leegte en stompzinnigheid van de televisiewereld wel een beetje tegenstaan. Wat het boek meer de moeite waard maakt zijn de verschillende subplots waarin we kennis maken met een aantal verschillende Amerikaanse gezinnen – van oudsher Moody’s fort. De kissebissende en fysiek gedegenereerde Meandro’s, de multiculturele familie van Annabel, de Indiase goeroe met zijn traditionele vrouw en gehandicapte zoon; stuk voor stuk een microkosmos van de samenleving. Er gebeuren ook rare dingen: Rosa hoort stemmen in haar hoofd die haar dingen vertellen over de verkiezingen, en besluit ziek en al af te reizen naar Florida, ‘om een einde te maken aan die onzin’.

Uiteindelijk is De wichelroedelopers dan ook een intens politiek boek. Fysieke aftakeling weerspiegelt moreel verval, en net als we, tegen het eind van het boek, wel erg veel onbenullige televisieverwikkelingen hebben moeten verstouwen, maakt het verhaal een harde draai door het laatste woord, in de ‘Epilogue and Scenes from Upcoming Episodes’, te geven aan een ‘distinguished jurist’ van het Supreme Court, aan de vooravond van de beslissing over de hertelling van de stemmen.

Ook in deze epiloog is een connectie met het niet-bestaande scenario, maar daar gaat het niet meer om. De jurist, ooit benoemd door Ronald Reagan, wacht op de komst van een oude vriend. Ondertussen vraagt hij zich af hoe hij in de huidige situatie is beland. De oude vriend, eenmaal gearriveerd, blijkt advies nodig te hebben, en de jurist geeft hem dat, in oud-testamentische stijl. Het is tegelijkertijd een adequate beschrijving van wat Amerika en de wereld te wachten staat: ‘In de toekomst die vandaag begint is geen plaats voor zwakheid, mijn vriend. [...] En de mensen die verpletterd kunnen worden moeten worden verpletterd, want dat is de natuurlijke orde der dingen, dat is de natuur, en de natuur is zoals God haar geschapen heeft, en wat God geschapen heeft is macht.’

Deze vernietigende aanklacht tegen het Amerikaanse beleid geeft aan De wichelroedelopers een explicietere politieke lading dan in Moody’s voorgaande werk te vinden is – blijkbaar was het gevoel van maatschappelijke urgentie groot. Moody weet deze boodschap ook zo goed te verwoorden dat het jammer is dat hij er niet meer ruimte aan heeft gegeven; er had hier en daar best een filmindustrie-leeghoofd minder gekund. Maar zo maakt de roman wel weer een prachtige draai: van het licht waarmee alles begint naar het inktzwarte duister aan het eind. En dat is ook weer typisch Moody.

Moody leest za. 18 nov. op Crossing Border uit zijn nieuwe roman, en speelt met The Wingdale Community Singers (Theater a/h Spui,De Haag)