Bijna elke partij wil nu rust

De meeste partijen willen geen grote hervormingen meer in de sociale zekerheid.

Welke veranderingen stellen ze wel voor?

Na de ingrijpende hervormingen in de bijstand, de arbeidsongeschiktheidsverzekeringen, de werkloosheidswet en de regelingen voor vervroegde pensionering, snakken uitvoerders, werkgevers en burgers naar rust aan dit front. Het lijkt erop dat politici het met hen eens zijn. De coalitiepartijen, PvdA, SP en D66 hebben geen grote hervormingen op hun programma’s staan. Alleen GroenLinks wil de sociale zekerheid weer omgooien.

Natuurlijk stellen alle partijen wel kleinere maatregelen voor. Uit de doorrekening die het Centraal Planbureau (CPB) heeft gemaakt van de verkiezingsprogramma’s blijkt dat VVD en D66 op de sociale zekerheid willen bezuinigen (‘netto ombuigingen’ van respectievelijk 1 en 2 miljard euro). De overige partijen willen in totaal juist meer geld (1,25 tot 3,75 miljard euro) uitgeven.

D66 reserveert van alle partijen het laagste bedrag voor extra uitgaven: 0,4 miljard euro, waarvan 0,3 miljard voor een verhoging van de huurtoeslag. GroenLinks wil maar liefst 8,1 miljard extra uitgeven, maar daar staan bezuinigingen van 4,4 miljard euro tegenover. Vanwege de enorme hoeveelheid maatregelen die deze partij voorstelt, en hun complexiteit, heeft het CPB een voorbehoud gemaakt bij de berekeningen.

Het CDA wil vooral een aantal inkomensafhankelijke toeslagen verhogen. Bij de PvdA en de VVD vormen de plannen voor gratis kinderopvang de grootste kostenpost. GroenLinks trekt daar ook een fors bedrag voor uit, maar geeft nog meer geld uit aan de invoering van een inkomensafhankelijke kinderbijslag. De SP kiest voor verhoging van de uitkeringen, de ChristenUnie en de SGP willen een kindgebonden budget invoeren.

Om dat allemaal te betalen, moet er ook bezuinigd worden. CDA, VVD en D66, maar ook de linkse oppositiepartijen, willen geld besparen op het arbeidsmarktbeleid en op de begeleiding van mensen met een bijstandsuitkering die op zoek zijn naar werk (reïntegratie). VVD en D66 willen dat het CWI (het voormalige arbeidsbureau) wordt ingekrompen tot een loket voor uitkeringen. De taak om te helpen bij het zoeken naar werk verdwijnt. GroenLinks wil het CWI zelfs helemaal afschaffen en de gemeenten de WW laten uitvoeren. Deze partij stelt voor om werklozen nog maar één jaar WW te geven en daarna een participatiecontract aan te bieden, als ze nog geen werk hebben gevonden.

Over één ding zijn bijna alle partijen het eens: de gemeenten kunnen wel toe met wat minder budget voor reïntegratie, want daarvan houden ze nu een groot deel over. De G27, het samenwerkingsverband van 27 middelgrote gemeenten, protesteerde deze week in een manifest tegen dit plan.

Of daaraan gehoor wordt gegeven, is twijfelachtig. CDA, PvdA en SP geven in hun verkiezingsprogramma’s voorrang aan hogere uitkeringen voor mensen die volledig afhankelijk zijn van een arbeidsongeschiktheidsuitkering en aan het terugdringen van de wachtlijsten in de sociale werkvoorziening. „Daar wordt óók werk gemaakt van de reïntegratie”, zegt Tweede-Kamerlid Gerda Verburg, die namens het CDA het woord voert over sociale zaken.

VVD, CDA, D66, GroenLinks en ChristenUnie stellen allemaal veranderingen in het ontslagrecht voor. Inhoudelijk zijn die zeer verschillend, maar ze hebben gemeen dat ze nauwelijks geld kosten of opleveren. Waar bijvoorbeeld wel weer geld te halen valt, is het inkorten van de werkloosheidsuitkering, zoals VVD, D66 en GroenLinks voorstellen.

De SP heeft een andere manier gevonden om geld te besparen. Werkgevers moeten verplicht een vast percentage arbeidsongeschikten in dienst nemen. Dat scheelt een half miljard aan uitkeringen en kan een bijna even hoog bedrag opleveren aan boetes, als de werkgevers niet meewerken. GroenLinks doet een soortgelijk voorstel, maar verwacht minder profijt: in totaal 0,4 miljard euro.