‘Risico’s nanotechnologie wegen’

Wetenschappers hebben te weinig aandacht voor het verminderen van risico’s en onzekerheden rond nanotechnologie. Sommige van deze nieuwe, uit minuscule bouwstenen gemaakte materialen lijken sterk op het kankerverwekkende materiaal asbest.

Dat schrijven veertien specialisten op het gebied van nanotechnologie vandaag in een commentaar in het wetenschappelijke tijdschrift Nature. Doel van de nanotechnologie is het bouwen van uitzonderlijke materialen uit individuele atomen, moleculen of kleine groepjes daarvan. Deze ‘nanobouwstenen’ zijn minder dan 100 nanometer in diameter. Een nanometer is een miljoenste millimeter. Veel nieuwe materialen zijn in ontwikkeling, maar nanotechnologie is ook al op de markt in de vorm van zonnereflecterende deeltjes in zonnecrème en koolstof nanobuisjes in tennisrackets.

Sterk, goed geleidend materiaal is interessant voor de industrie, maar er zijn volgens de auteurs aanwijzingen dat deze speciaal gemaakte materialen schade kunnen toebrengen aan gezondheid en milieu. Zo kan inademing van zeer kleine deeltjes gezondheidsschade veroorzaken. Of een materiaal schadelijk is, hangt sterk af van de manier waarop het op microscopische schaal wordt bewerkt. De lange vezels waaruit asbest bestaat, veroorzaken kanker, maar als het materiaal wordt fijngemalen, is het minder schadelijk.

Het team rond hoofdauteur Andrew Maynard, verbonden aan het Amerikaanse onderzoeksinstituut Woodrow Wilson, geeft zeer concreet aan welke kennis en innovaties urgent nodig zijn om de risico’s van nanotechnologie in te perken. Apparaten die nanodeeltjes in lucht en water kunnen detecteren, zouden binnen drie jaar op de markt moeten zijn, vooral om mensen te beschermen die op de werkplek met nanodeeltjes in aanraking komen. Die detectoren zijn ook nodig voor bestudering van nanodeeltjes die in het milieu belanden. Maynard en zijn medeauteurs vinden dat er binnen twee jaar nieuwe testen moeten zijn die het mogelijk maken grote hoeveelheden nanodeeltjes in de reageerbuis te testen op giftigheid.

Van de miljarden aan onderzoeksgeld voor nanotechnologie wordt maar een klein deel besteed aan onderzoek naar risico’s. De auteurs pleiten voor samenwerking tussen overheid en bedrijfsleven, maar stellen dat bedrijven die nieuwe producten ontwikkelen een eigen verantwoordelijkheid hebben. Kennis van gezondheidsrisico’s moet volgens hen snel beschikbaar komen voor overheden en consumenten, zodat zij zich een oordeel kunnen vormen over de wenselijkheid van innovaties. De publieke verontwaardiging over asbest en genetische manipulatie heeft duidelijk gemaakt dat behalve burgers en consumenten ook bedrijven belang hebben bij onderzoek naar risico’s van nanotechnologie en openheid daarover.