Handelsoverleg boven Kamtsjatka-krab en kaviaar

De presidenten Poetin en Bush ontmoetten elkaar gisteren even op een vliegveld bij Moskou. Het gesprek was persoonlijk – maar centraal stond zeker mede de Russische toetreding tot de Wereldhandelsorganisatie.

„Ze omhelsden elkaar als oude, goede vrienden”, watertandt het Russische avondjournaal. „Een buitengewoon positieve en vriendelijke ontmoeting”, vindt de woordvoerder van het Kremlin. „Het ging niet werkelijk over zaken. Het was sociaal, het was persoonlijk”, zegt de woordvoerder van het Witte Huis.

Gisteren maakte de Airforce One van president George W. Bush op weg naar Singapore een ongebruikelijke tussenstop in Moskou. Officieel gebeurde dat om bij te tanken, maar op vliegveld Vnoekovo-2 lag de rode loper uit en stonden president Vladimir Poetin en zijn echtgenote Ljoedmilla met een boeketje bij de vliegtuigtrap. De glazen douanehal was omgebouwd tot een themarestaurant, met als pièce de résistance een houten boerenkar die zuchtte onder een berg vruchten en fruit. Aan een bankettafel konden de presidenten en hun gevolg zich anderhalf uur te goed doen aan Kamtsjatka-krab, zalm, steur, haring, vleesgelei, kalfsvlees, zoute paddestoelen, pannenkoeken met kaviaar en een vruchtentaart. Glimlachjes, warme handdrukken en Bush steeg weer op.

De aanleiding voor de licht overdreven bonhomie is helder: vrijdag maakte het Witte Huis bekend na dertien jaar onderhandelen geen beletsel meer te zien voor de toetreding van Rusland tot de wereldhandelsorganisatie WTO. Vrijdag in de Vietnamese hoofdstad Hanoi ondertekenen de presidenten het protocol, zo werd gisteren bevestigd.

Rusland is er daarmee nog niet: eerst moet het nog een akkoord sluiten met Costa Rica en de gewezen Sovjetrepublieken Georgië en Moldavië, die het momenteel economisch met handelsboycots tracht te wurgen. Dan volgt een laatste onderhandelingsronde met alle 149 WTO-leden, een proces van zeker een half jaar. Maar een doorbraak blijft het.

De WTO trekt al jaren een wissel op de Amerikaans-Russische relatie. In juli, aan de vooravond van de G8-top in St. Petersburg, kondigden de Russen prematuur een akkoord aan. De Amerikanen ontkenden, waarna Poetin zijn westerse ambtsgenoten het hele weekeind sarcastisch bejegende. Even tevoren bleek het groeiende Russische ongeduld al toen Igor Sjoevalov, de Russische WTO-onderhandelaar, Amerikaanse deelname in het mammoetgasveld Sjtokman en een grote order van Aeroflot voor Boeings expliciet verbond aan toegevendheid inzake de WTO. Zoiets wordt in de diplomatie als weinig chic ervaren. Na het WTO-fiasco op de G8-top kondigde Poetin aan Sjtokman zonder buitenlandse partners te ontwikkelen en het gas naar Europa te sturen. Airbus kreeg de helft van een monsterorder van Aeroflot toegezegd.

Tijdens de G8-top in juli was het breekpunt een Russische eis om importvlees in Amerika te inspecteren en lakse Russische wetgeving inzake intellectueel eigendom.

Dat maakt bijvoorbeeld het internetbedrijf Allofmp3 mogelijk, waar de hele wereld voor een schijntje MP3-files downloadt zonder dat de artiesten geld ontvangen. „We willen geen WTO-akkoord dat het Amerikaanse Congres vervolgens torpedeert”, benadrukte Witte Huis-woordvoerder Snow indertijd in de wandelgangen.

Rusland deed sindsdien wat concessies. De Doema, het Russische parlement, scherpte de wet op intellectueel eigendom aan en Vladimir Brintsalov, een Russische farmaciebaron die met veel antiwesterse retoriek medicijnpatenten schendt, werd demonstratief voor de rechter gedaagd. Ook krijgen westerse banken en verzekeringsmaatschappijen ruimere toegang tot de Russische markt.

Maar de belangrijkste factor achter de doorbraak lijkt het Amerikaanse Congres. Na de recente tussentijdse verkiezingen is dat nu in handen van de Democraten. Bush staat onder druk zijn unilaterale aanpak te laten varen en diplomatiek te scoren. Bijvoorbeeld door Amerikaanse toegevendheid inzake WTO te ruilen tegen Russische toegevendheid in de kwestie van het Iraanse programma voor uraniumverrijking. Iran kwam gisteren boven de Kamtsjatka-krab ter sprake: Poetin informeerde Bush over zijn recente gesprekken met Ali Larijani, de nucleaire toponderhandelaar van Iran.

Het Democratische Congres geeft Bush in zekere zin meer vrijheid richting Moskou. Voor Rusland toetreedt tot de WTO moet het Congres het Jackson-Vanik amendement schrappen.

Dit amendement uit 1975, indertijd bedoeld om emigratie van joden uit de Sovjet-Unie te vergemakkelijken, geeft de president de bevoegdheid op jaarbasis de normale handelsbetrekkingen te verbreken als Rusland zich in zijn ogen politiek misdraagt. Hoewel dat in praktijk nooit gebeurde, kan zo’n amendement niet tussen WTO-leden.

Het Democratische Congres is nog meer dan het vorige, Republikeinse Congres geneigd politieke eisen te verbinden aan Ruslands toetreding tot de WTO. Maar als het Congres weigert Jackson-Vanik te schrappen en zo een WTO-akkoord torpedeert, kan Bush nu zijn handen in onschuld wassen. Dat beseft ook Poetin. Toch is het ook in zijn belang met opzichtig vertoon van krab en kaviaar de oude vriendschap te herstellen, met Bush meer dan ooit als kwetsbare partner door zijn afhankelijkheid van de Democraten.