Biodiversiteit bedreigd door opwarming

De opwarming van de aarde heeft gevolgen voor dieren en planten in alle milieus op aarde en zal leiden tot een verhoogde uitsterving van soorten. Dat blijkt uit de grootste tot nu toe gemaakte overzichtsstudie.

Als gevolg van de stijging van de gemiddelde temperatuur op aarde verschuiven de leefgebieden van soorten vrijwel overal richting de polen. Daardoor komen met name gespecialiseerde soorten van de poolgebieden en bergmilieus in het nauw. Dat concludeert ecoloog Camille Parmesan van de University of Texas in het decembernummer van het vakblad Annual Review of Ecology, Evolution and Systematics.

Nooit eerder verscheen zo’n omvangrijke metastudie over het onderwerp. Parmesan verwerkte in haar overzichtsartikel 866 afzonderlijke studies van andere onderzoekers. Volgens Parmesan is het effect van de klimaatverandering, ontstaan door menselijke activiteit, te zien ‘op elk continent, in iedere oceaan en in alle belangrijke taxonomische groepen’.

Tropische koraalriffen en amfibieën worden het zwaarst getroffen door de temperatuurstijging. Koraal is het slachtoffer van een toename in intensiteit en frequentie van het El Niño-effect; extreme temperatuurwisselingen zorgen voor bleking. Amfibieën worden geplaagd door een dodelijke schimmel die beter gedijt in een warmere omgeving. Waarschijnlijk is hierdoor eenderde van Midden- en Zuid-Amerikaanse soorten harlekijnkikkers uitgestorven.

Vooral pool- en bergsoorten zien hun leefgebied razendsnel inkrimpen. IJsberen gaan in het zuidelijke deel van hun verspreidingsgebied achteruit in aantal en lichaamsgewicht. Ze teren in op hun lichaamsreserves omdat het ijsplateau tijdens de zomermaanden steeds langer wegblijft. En hun belangrijkste voedselbron, de ringelrob, is door de temperatuurstijging in aantal afgenomen. Aan de Zuidpool hebben de ijsafhankelijke adélie- en keizerspinguïns de laatste decennia hun noordelijkste broedgebieden verlaten.

Andere soorten komen in de knel doordat als gevolg van de relatief warme winters bloeiseizoenen vervroegen. Trekvogels missen zo de piek van het voedselaanbod die zij nodig hebben voor succesvol broeden.

De mogelijkheid van soorten om zich aan te passen aan de nieuwe omstandigheden is beperkt. Het gaat te snel. Volgens Parmesan kunnen wetenschappers nog niet voorspellen welke organismen precies het slachtoffer zullen worden van het warmere klimaat.