Voor Zuid-Afrika komt homohuwelijk te vroeg

Het Zuid-Afrikaanse parlement keurde gisteren een wet goed die het homo’s mogelijk maakt om te trouwen. Maar dat komt sommigen veel te vroeg.

JOHANNESBURG, 15 NOV. - In het vierhonderd zetels tellende parlement in Kaapstad gingen gisteren 230 handen gedwee omhoog. Het regerende Afrikaans Nationaal Congres (ANC) liet even zien hoe één partij hier wet kan geven, al is de oppositie en de publieke opinie nog zo tegen. De Civil Unions Bill die het parlement aannam maakt het mogelijk voor Zuid-Afrikaanse homo’s om te trouwen. Uniek in dit homofobe continent. Als Senaat en president de wet straks ook bezegelen is Zuid-Afrika wat homo’s betreft net zo progressief als Nederland, Groot-Brittannië, Spanje en Canada.

Maar de wet komt de meeste Zuid-Afrikanen veel te vroeg. „God schiep Adam en Eva, niet Adam en Adam”, klonk het gistermiddag op de campus van de Universiteit van Witwatersrand, vermeende broedplaats van ’s lands progressiefste denkers. „Toen ik opgroeide zou een ungqingili (homo) nooit voor me kunnen staan. Dan zou ik hem in elkaar slaan”, zei presidentskandidaat Jacob Zuma eind september in een toespraak in zijn geboortestreek. Hij excuseerde zich later voor die opmerking, maar dat was niet omdat zijn Zulu-toehoorders die dag zo beledigd waren.

„Vrijwel dagelijks krijgen we meldingen binnen van homo’s die verbaal of fysiek worden misbruikt”, zegt Donna Smith van de vrouwengroep Forum for the Empowerment of Women. In het gunstigste gevallen worden ze uitgescholden voor „moffies”. In het slechtste geval verkracht door mannen die lesbiennes even ‘een lesje’ willen leren. „De wet zou wel eens te vroeg kunnen komen inderdaad, we zijn bezorgd”, zegt Smith.

Ondanks het machtsvertoon in het parlement ging ook het ANC niet van harte akkoord met het homohuwelijk. De partij moest wel. Het Constitutionele Hof gaf de regering afgelopen december de opdracht de huidige wetgeving aan te passen omdat die zou discrimineren. In de grondwet die Zuid-Afrika twee jaar na het einde van de apartheid in gebruik nam staan gelijke rechten voor ras en geslacht gebeeldhouwd. In dit land zou de wetgever niemand ooit nog kunnen discrimineren, was de dwingende belofte toen. Of de bijbel het daar nu mee eens is of niet.

Een aantal partijleden van het ANC liet anoniem weten niks voor het homohuwelijk te voelen. Maar op een partijbijeenkomst deze week werden die gewetensbezwaarden eraan herinnerd dat een tegenstem niet geduld zou worden. „Hoe kun je toestemming geven om te discrimineren in de naam van het ANC?”, zei partijvoorzitter Vytjie Mentor tegen de Sunday Independent. „Ik sta erop dat alle leden voor deze wet stemmen.” De voorzitter heeft een krachtig drukmiddel. In Zuid-Afrika worden parlementsleden niet gekozen door hun achterban, maar aangewezen door het bestuur. Partijdiscipline boven alles.

Alleen de traditionele leiders, tevens lid van het ANC, durfden hun stem te verheffen. De secretaris-generaal van het Congress of Traditional Leaders (Controlesa) liet dit weekend weten „ongerust, verbijsterd, teleurgesteld” te zijn. Zij zorgden tijdens de stemming gisteren voor twee lege stoelen in het ANC-vak van het parlement. De traditionele leiders verwoorden de gevoelens van het platteland. Daar worden homoparades nog niet geduld zoals in Johannesburg. Daar zijn nog geen wijken exclusief voor homo’s, zoals de Waterkant, in Kaapstad.

De woordvoerder van de collectieve Zuid-Afrikaanse homobeweging, Melanie Judge, sprak gisteren en vandaag bij de internationale televisiezenders over een „historische gebeurtenis”. „Een verplichting aan onze grondwettelijke waarden van gelijkheid, vrijheid en menselijke waardigheid.” In vergelijking met de meeste Afrikaanse landen is de wetgeving inderdaad een mijlpaal. De president van buurland Zimbabwe, Robert Mugabe, noemt homo’s „erger dan varkens en honden”. Een Nigeriaanse priester noemde de beslissing van het Zuid-Afrikaanse parlement gisteren „satanisch”.

Maar de homo’s in Zuid-Afrika zijn er ook nog niet. Bij het Forum for the Empowerment of Women regent het vanochtend telefoontjes van homoparen die de eerste willen zijn, zo gauw de wet op 1 december ingaat. „Maar we kunnen ze nog niets garanderen”, waarschuwt Donna Smith. Ze is bezorgd omdat het parlement niet de oude huwelijkswet heeft aangepast, maar een nieuwe wet heeft geïntroduceerd, de Civil Union Bill. Volgens die nieuwe wet kunnen priesters weigeren het huwelijk van een homopaar te voltrekken, als het botst met hun overtuiging. „De kerk is vanaf het begin tegen het homohuwelijk geweest en ik zie geen reden waarom dat nu ineens zou veranderen.”