‘Olifanten’ jagen op ‘gazelle’ in Parti Socialiste

De presidentskandidaat die de Franse socialisten morgen kiezen voor de verkiezingen van volgend jaar, moet de nederlaag van 2002 doen vergeten.

Een Frans bedrijf brengt biljartballen op de markt met de gezichten van Strauss-Kahn (links), Fabius (midden) en Royal (rechts). Foto AFP TO GO WITH AFP STORY : " Jouer au billard avec les têtes de candidats à la présidentielle ". A man plays pool with billiard balls representing candidates for the Socialist nomination in the French 2007 presidential race Dominique Strauss-Kahn (L), Laurent Fabius (C) and Segolene Royal (R), 10 November 2006 in Paris. This special billiard balls set will be launched by the French company Chevillotte next 20 November. AFP PHOTO ERIC FEFERBERG AFP

Parijs, 15 nov. - Politieke leiders die aan de winnende hand zijn zeggen meestal dat ze houden van campagne voeren. Niet Ségolène Royal, de favoriet van Frans links om volgend jaar tot eerste vrouwelijke Franse president te worden gekozen. Morgen houdt haar partij, de Parti Socialiste, voorverkiezingen. Maar niet tot vreugde van Royal. De campagne van vier weken vond ze te lang. De zes debatten die ze voerde met haar twee concurrenten, Laurent Fabius en Dominique Strauss-Kahn, had ze liever vermeden. Ze houdt niet van tegenspraak. Ze houdt niet van de richtingenstrijd binnen de PS.

Royal houdt er van plannen te lanceren die taboes in de PS doorbreken – maar niet van de tegenreactie die er op volgt. „We kiezen toch geen kandidaat van wie alle speerpunten in strijd zijn met het socialistische programma!” riep Fabius deze week.

Toch is Royal nog altijd favoriet, als 218.771 leden van de Parti Socialiste morgen hun kandidaat in de presidentsverkiezingen in april en mei volgend jaar kiezen. Commentatoren vragen zich vooral af of zij al in de eerste ronde een absolute meerderheid haalt of pas een week later, in de tweede ronde. De peilingen voorspellen het eerste, maar Fabius en Strauss-Kahn achten zichzelf kansrijk. Alle enquêtes zijn gehouden onder ‘sympathisanten’ van de PS: de partij heeft haar bestand stemgerechtigde leden niet beschikbaar gesteld.

Er staat voor Frans links veel op het spel. Dit is het moment om het trauma van 2002 te verwerken. Toen haalde PS-kandidaat Jospin in de eerste ronde van de presidentsverkiezingen 16,1 procent van de stemmen – minder dan extreem-rechts (16,8 procent) en dan het versplinterde extreem-links (opgeteld 26 procent). Sindsdien is de crisis in de PS geen moment echt voorbij geweest – met als dieptepunt de verdeeldheid over de Europese Grondwet vorig jaar. De PS-kandidaat voor 2007 moet dus veel wonden helen, eenheid brengen – en vooral winnen.

De interne campagne heeft duidelijk gemaakt welke strategieën daarvoor in de aanbieding zijn. Strauss-Kahn wil – met overgave – verdergaan waar de immer voorzichtige Jospin in 2002 ophield. Hij profileert zich als de moderne sociaal-democraat, die de markt omarmt en de mondialisering met vertrouwen tegemoet treedt.

De voormalige sociaal-liberaal Fabius leidt uit de nederlaag van 2002 juist af dat de strategie waarmee François Mitterrand in 1981 tot president gekozen werd ook nu weer de juiste is: alleen door naar links te leunen, kan centrum-links winnen. Hij is sterk gekant tegen het financiële kapitalisme, de mondialisering en een liberaal Europa, en vóór hogere uitkeringen en een interventionistische staat.

En Ségolène Royal? Die doet aan deze richtingenstrijd niet mee. Zij zoekt het antwoord op 2002 niet in debatten over de koers, maar in een andere benadering van de politiek. Waarden in het dagelijks leven staan bij haar voorop – werkzaamheid, het gezin, autoriteit en hulpvaardigheid op school.

Ze heeft een slogan: ‘rechtvaardige orde’ – geen programma maar meer een suggestie, volgens haar critici: sociaal links, moreel rechts. Zij wil de politiek „weer geloofwaardig maken” en belooft de Fransen meer zeggenschap.

Haar opponenten vinden het leeg, maar de boodschap komt wel over. Royal leek de afgelopen weken alleen maar meer de allure van een winnaar te krijgen. Het grootste deel van het partijapparaat steunt haar. De leden juichen het hardst als ze haar zien. Zonder zichtbare moeite verenigt zij alles in zich wat de Franse socialisten verdeelt. Zowel François Mitterrand als Tony Blair behoort tot haar referenties. Ze was vóór de Europese grondwet, zoals Strauss-Kahn, maar heeft een deel van het nee-kamp weggekaapt bij Fabius.

Royal is de kandidaat van de eenheid, die ideologische scherpslijperij en partij-intriges vermijdt. De anderen worden ‘olifanten’ genoemd, zij ‘gazelle’.

Maar is dat voldoende om Sarkozy te verslaan in een harde verkiezingscampagne? Ook in dat opzicht gelden de huidige verkiezingen als een test. Royal heeft de leden gevraagd er snel een einde aan te maken: een duidelijk antwoord in één ronde is immers voor de kandidaat de beste opmaat naar de echte strijd. Wanneer zij morgen onder de vijftig procent eindigt, heeft ze nog niet de strijd, maar wel de campagne verloren.

De afgelopen weken leek zo’n kentering af en toe in zicht. Vooral Strauss-Kahn kreeg positieve kritieken: gematigd, realistisch, kundig, scherp. De aanhangers van Royal richtten hun kritiek op hem: DSK was arrogant en professoraal en zijn team zou gemene campagnestreken uithalen, zoals het organiseren van fluitconcerten tegen Royal tijdens een debat in Parijs.

Royal weerde de meeste aanvallen af – door afwisselend fel en glimlachend haar eigen verhaal te herhalen, haar opponenten negerend en de kiezer in het vizier.

Maar ze maakte ook fouten. Achteloos sprak ze in een tv-debat over het verbod voor Iran om uranium te verrijken voor nucleaire doeleinden. „Voor militaire nucleaire doeleinden”, corrigeerde Fabius. „Nee, ook voor civiele doeleinden”, hapte Royal. Achteraf legde ze uit dat het haar vaststelling een wens betrof – waardoor de indruk ontstond dat ze haar positie bepaalde per verspreking.

Over een EU-lidmaatschap van Turkije weigerde Royal aanvankelijk positie te kiezen: ze zou de uitspraak van Franse kiezers per referendum (over jaren) afwachten. Na kritiek verklaarde ze wel voor voortzetting van de onderhandelingen met Turkije te zijn.

Deze incidenten voedden de kritiek dat Royal gewicht, ervaring en scherpte ontbeert. „Royal kan wel een goede president zijn”, zei oud-premier Rocard, die campagne voert voor Strauss-Kahn, onlangs. „Maar dan over tien jaar.” Zó lang wil ze vast geen campagne voeren.