De heerlijke ogen van Emily Watson

Emily Watson heeft ogen die je zo de film intrekken.

Rode draad in haar vroege carrière is het lijden, daarna kwam ze uit bij het genre onconventionele komedie.

Het eerste wat opvalt aan Emily Watson zijn haar ogen. Opengesperde ogen die helder de wereld in kijken. Ogen die je zo de film intrekken. Als het waar is dat ogen de spiegel van de ziel zijn, verklaart het voor een deel het succes van de films waarin de Britse actrice meespeelt. Want in de grote ogen van Watson zie je alles heerlijk uitvergroot: vreugde, verdriet, wanhoop, plezier – hoe groter de ogen, hoe meer emoties je ziet.

Dat had Lars von Trier goed gezien, toen hij haar vroeg voor de hoofdrol in zijn religieuze melodrama Breaking the Waves. In haar filmdebuut speelde Watson Bess, een wat naïeve Schotse vrouw die tegen de zin van haar strengprotestantse dorpsgenoten verliefd wordt op Jan, die op een boorplatform werkt. Haar liefde voor Jan – type ruwe bolster, blanke pit – is bovenmenselijk; ondanks dagelijkse telefoongesprekken kwijnt ze weg. In de kale kerk van haar dorp bidt Bess tot God dat hij voor langer bij haar kan zijn. God verhoort Bess’ gebed maar op Zijn manier: Jan komt verlamd vanaf zijn nek terug van het platform. Bess voelt zich schuldig en wil alles voor haar man doen. Als Jan haar vraagt om seksuele contacten met anderen aan te knopen en daarover te vertellen, doet ze dat, ook al betekent het dat ze een verschrikkelijk lot als paria in de dorpsgemeenschap tegemoet gaat. Von Trier filmt Watson graag van bovenaf als ze tijdens het gebed haar gezicht omhoog wendt. In haar ogen lezen we later aarzeling, twijfel, religieuze en erotische euforie. Het leverde Watson haar eerste Oscarnominatie op.

Emily Watson werd in Londen geboren op 14 januari 1967. Ze groeide op in een beschermd middenklassemilieu en werd door haar cultureel ingestelde ouders gestimuleerd bij haar acteursopleiding. Ze leerde het vak bij de Royal Shakespeare Company, waar ze naar eigen zeggen vooral werd ingezet als dienstmeid of speerdrager, en werd bij een Londense jeugdvoorstelling ontdekt door de casting director van Lars von Trier.

Na Breaking the Waves werd ze vooral gevraagd voor rollen vol pijn en passie. Ze speelde de jeugdliefde van Danny (Daniel Day-Lewis) in Jim Sheridans The Boxer (1997). Als Danny na vijftien jaar onschuldig in de gevangenis te hebben gezeten voor een IRA-aanslag terugkeert, is zij inmiddels getrouwd. Maar hun passie is nog niet verdampt, met veel zwoele blikken – weer die ogen! – tot gevolg.

Een jaar later speelde ze celliste Jacqueline du Pré in de biografische film Hilary and Jackie. Jackie du Pré was een uiterst getalenteerd muzikant wier carrière op jonge leeftijd werd gefnuikt door multiple sclerose. De film wilde de ontstane ‘heiligen’-mythe rond Du Pré wat nuanceren, wat de nabestaanden in het verkeerde keelgat schoot. Emily Watson maakt van Jacqueline een grillig en egocentrisch monster, dat haar zuster Hilary schoffeert en diens man versiert. Het levert een zwaar aangezet melodrama op met een mooie hoofdrol voor Watson (haar tweede Oscarnominatie). Rode draad in haar vroege carrière is het lijden, getuige ook haar rol in de verfilming van Frank McCourts bestseller Angela’s Ashes. Ze moet de dood van een aantal van haar kinderen te boven zien te komen in een Iers dorpje in de jaren dertig, waar armoe troef is.

Na al dat lijden is het niet gek dat Watson wel eens wat anders wilde. Ze was te zien in twee kostuumfilms: als de verliefde Natalia, die de wens van haar ouders trotseert door met een schaker te trouwen in plaats van met een Franse graaf, in Marleen Gorris’ Nabokov-verfilming The Luzhin Defense en als dienstmeid in Robert Altmans Gosford Park.

Maar wellicht de meest vreemde rol uit haar loopbaan was die van ‘love interest’ van Adam Sandler in de als komedie vermomde experimentele, vierde film van Paul Thomas Anderson (Boogie Nights, Magnolia), Punch-Drunk Love. Dat het een nogal onconventionele komedie is blijkt uit deze dialoog: „I love you so much I want to smash your face in with a sledgehammer’’, zegt hij tegen haar. Watson antwoordt: „I love you so much I want to rip out your eyeballs and suck on them and then push you in the nuts.” Ze zegt het zonder met haar ogen te blinken. Toch weer die ogen.

Kruistocht in spijkerbroek/ Crusade in Jeans draait vanaf morgen in 107 bioscopen. Zie www.kruistochtinspijkerbroekdefilm.nl of 29938 naar 7585.