Wegzinkende alcoholist in medische onderwereld

The Death of Mr. Lazarescu is een geweldige film, zonder poeha.

Met als thema: heb uw naaste lief.

Natuurlijk, de bioscoop, geweldig. Het grote doek. De beleving. De gezamenlijke ervaring. Geconcentreerd kijken. Allemaal tot je dienst. Maar de bioscoop betekent anno 2006 ook bloedarmoede, tunnelvisie en benepenheid. Oude, niet-Engelstalige en iets veeleisender films moet je er met een lampje zoeken. Daar is de dvd voor uitgevonden en die heeft in hoog tempo voor de echte filmliefhebber de status gekregen van de bibliotheek voor de lezer. Ik bedoel, wat is beter: een doorsnee film op een reusachtig scherm te zien, of een geweldige film op een schermpje?

The Death of Mr. Lazarescu is zo’n geweldige film. Wie het geluk heeft gehad hem te zien op het International Film Festival Rotterdam, begin dit jaar, kon dat zelf al concluderen onder optimale omstandigheden. Voor alle andere filmliefhebbers is dit stukje bedoeld.

In tweeënhalf uur film beschrijven de Roemeense regisseur Cristi Puiu en zijn scenarioschrijver Razvan Radulescu de tocht die de eenvoudige oude man Dante Remus Lazarescu maakt van zijn smerige appartement naar zijn laatste rustplaats. Het is een eenvoudig verhaal en er zit ook helemaal geen poeha aan, ondanks de vele verwijzingen naar die andere Dante en diens meesterwerk La Divina Commedia en naar de bijbel natuurlijk, al was het maar door de naam van de hoofdpersoon die zo nadrukkelijk aan de herrezen Lazarus doet denken.

We zien een eenvoudige man in een eenvoudig flatje, met drie katten en een fles zelf gebrouwen drank. Hij pakt de telefoon om de ambulancedienst te bellen. Dat is zijn eerste stap op weg naar de cirkels van een moderne onderwereld. Meneer Lazarescu heeft hoofdpijn en maagpijn en de ambulance komt maar niet. Hij klopt om een pijnstiller aan bij zijn buren, het kibbelende echtpaar Sterian. Hun achterdocht is groot: ze kennen hun buurman al langer dan vandaag en hij ruikt vanavond ook naar drank. „Wat stink je, heb je rattengif gedronken of zo?”

De Sterians zijn voor The Death of Mr. Lazarescu wat Archie en Edith Bunker waren voor All in the Family. Een andere buurman die eindelijk de boor van meneer Sterian komt terugbrengen, wordt afgebekt. „Is-ie nog heel? Ik dacht dat je hem verkocht had op de rommelmarkt.” Maar onder die stekelige buitenkant zijn ze wel degelijk begaan met hun naaste. Ze brengen meneer Lazarescu de laatste pil len uit hun medicijnkastje („Waar is die vrouw zo lang mee bezig? Moet ze die pil nog drááien of zo?”), hun zelfgemaakte moussaka („Van varken, niet van rundvlees”) en hun goedbedoelde adviezen („Doe die katten toch het huis uit”, zegt meneer Sterian. „Doe jij dan je vrouw weg”, zegt meneer Lazarescu.) Dat was ook, legt regisseur Puiu uit in een lang interview dat op de dvd staat, de bedoeling van deze film. The Death of Mr. Lazarescu is de eerste van zes films over de liefde. Deze aflevering had als thema: heb uw naaste lief.

De rol van de barmhartige Samaritanen Sterian wordt na ongeveer een uur film overgenomen door de no-nonsense verpleegster Mioara, die meneer Lazarescu onder haar hoede neemt, van ziekenhuis naar ziekenhuis rijdt en overal wordt afgebekt als ze het beter denkt te weten. In het Spiridon-ziekenhuis blaft een cynische arts haar af als zij suggereert dat de patiënt misschien een tumor in zijn darmen heeft. „Sinds wanneer stelt u diagnoses? Wilt u ons alstublieft uw methode leren. Gebruikt u bio-energie? Spreekt u met God?” En als meneer Lazarescu zegt dat hij toch echt last van hoofdpijn heeft, sneert de dokter direct: „Stop dan met drinken. Jij gooit alcohol in je lijf en komt daarna bij mij voor de reparatie.”

The Death of Mr. Lazarescu is geen aanklacht tegen het ziekenhuissysteem, of misschien toch ook wel. Maar dat is niet waar de film over gaat. Veel belangrijker is dat de oude meneer Lazarescu bij elke stap verder wegzinkt, maar dat zolang de verpleegster hem als een Virgilius vergezelt op zijn helletocht, hij veilig is. Hij kotst, hij plast in zijn broek, hij stinkt een uur in de wind en het is half vier ’s nachts, maar zij blijft bij hem.

De film is goedkoop gemaakt, legt Puiu uit in het interview, en dat zie je ook. Het is van een verbluffende eenvoud die er alleen maar in resulteert dat de tocht van ziekenhuis naar ziekenhuis des te indringender op ons overkomt. De armoede, de alledaagsheid van ziekte en dood, de precaire verhouding tussen zakelijkheid en barmhartigheid – Puiu en zijn crew en cast houden die perfect in balans. De cameraman is gewoon iemand die er met zijn neus bovenop staat en net als de buren, het ambulancepersoneel, de verpleegkundigen en de artsen willen weten hoe het met deze ene willekeurige patiënt gaat. Soms lijkt een dokter misschien harder op zoek naar een Nokia oplader dan naar een bloedprop in het hoofd van meneer Lazarescu, maar er is altijd een moment dat ze zich volledig op hem richten. Zelfs al haalt dat niets uit, dan nog met je toegeven dat de poging oprecht was.

De warmte, de bijtende humor en de cinematografische precisie van deze film heeft op tal van internationale festivals indruk gemaakt; Puiu heeft prijzen gewonnen in Palm Springs en Chicago, in Cannes en Kopenhagen, in Noorwegen en Transylvanië. Maar zelfs die aanbevelingslijst kan deze prachtige film kennelijk niet in de Nederlandse bioscoop in krijgen. Leve de dvd dan maar.

The Death of Mr. Lazarescu (Moartea domnului Lazarescu), Regie: Cristi Puiu. Met: Ion Fiscuteanu, Luminita Gheorghiu, Doru Ana, Dana Dogaru. Uitgebracht door Tartan Video, verkrijgbaar in de betere videotheek.