Verstand komt met de jaren

Vroeger werd gedacht dat onze hersenen vooral rijpen voor de geboorte en in de eerste levensmaanden. Maar niets is minder waar, zegt ontwikkelingspsycholoog dr. Eveline Crone. Een vijftienjarige heeft nog lang geen volwassen brein. Bij pubers treden nog grote veranderingen op in de structuur van de hersenen en in de snelheid waarmee verschillende hersengebieden met elkaar communiceren.

Vanwaar dat misverstand?

„Pas sinds vijf of tien jaar kunnen we dankzij moderne beeldvormende technieken zoals MRI de hersenen in actie zien. We laten kinderen in de MRI-scanner allerlei puzzels oplossen en intussen worden duizenden foto’s gemaakt.

Die rechtstreekse metingen van de hersenactiviteit helpen de ontwikkelingspsychologie enorm vooruit. Vroeger werd gedacht dat je hersenontwikkeling na de geboorte vooral beïnvloed werd door gedrag en omgevingsfactoren, maar er blijken ook nog grote fysiologische veranderingen op te treden.”

Helpt het om je brein flink te trainen?

„Daar zijn grenzen aan, hoor. Je brein heeft een bepaalde genetische aanleg. Daar zit een zekere plasticiteit in. Door te trainen kun je je hersenen harder laten werken. Maar je kunt er niet uithalen wat er niet in zit. Ik geloof niet dat iedereen een Mozart kan worden.”

Hoe verloopt die hersenrijping?

„De oudste systemen, achterin je hersenen, rijpen het eerst. De motoriek en het gezichtsvermogen zijn al op jonge leeftijd klaar, net als emotionele systemen, die bijvoorbeeld zorgen voor angst en blijdschap. Daarna treedt een proces van frontalisatie op: geleidelijk rijpen de meer naar voren gelegen hersengebieden en krijg je meer controle over je gedrag. Bij kinderen werkt het werkgeheugen, waarin je met informatie aan de slag gaat, nog niet zo goed. Een volwassene kan een rijtje van vier cijfers vlot achterstevoren opnoemen, twaalfjarigen hebben daar meestal moeite mee. Uit onze imaging experimenten blijkt dat zij de frontale cortex, het gebied dat belangrijk is voor werkgeheugen, nog onvoldoende activeren.

„Bij jongeren kijken we ook naar de interactie tussen emotie- en cognitiegebieden. Pubers worden gedreven door impulsen, maar kunnen die niet goed onder controle houden, daarom zijn ze zo gevoelig. Ze kunnen de lange- termijn consequenties van hun gedrag niet overzien, daarom nemen ze zoveel risico’s. Met een vijftienjarige kun je vaak praten als met een volwassene, maar als er leeftijdgenoten of ouders in de buurt zijn, worden het ineens weer baldadige kinderen.”

Dat lag toch aan de hormonen?

„Ja, maar wel degelijk ook aan structurele ontwikkelingen in je grijze en witte cellen. Het is heel boeiend om die kwetsbaarheid van pubers nu zichtbaar te maken op een hersenscan. Uiteraard zie je individuele verschillen. En misschien is het wel zo dat een intelligent brein extra langzaam rijpt, en daardoor langer ontvankelijk blijft voor allerlei stimulerende invloeden. Vermoedelijk is de hersenrijping pas rond je 25ste voltooid. Pessimisten zeggen dat daarna de aftakeling al begint.”

Kinderen tussen 8-17 jaar die het leuk vinden om mee te doen aan een onderzoek waarbij foto’s worden gemaakt van de hersenen tijdens het spelen van een computerspel, kunnen per e-mail contact opnemen met Eveline via brain-development@fsw.leidenuniv.nl