Olmert in VS met Iran hoog op zijn agenda

De Israëlische premier Ehud Olmert bezocht gisteren in Washington een wereldmacht die momenteel weinig zekerheid kan bieden.

President George W. Bush relativeerde gisteren voor het eerst de hoge verwachtingen van de Studiegroep Irak. Op dezelfde dag dat hij sprak met de groep, die probeert de impasse in Irak te doorbreken („ze stelden interessante vragen”), wekte Bush de indruk dat hij gereserveerd staat tegenover één van de vermoedelijke aanbevelingen van de groep: onderhandelingen met Iran.

Na een onderhoud met minister-president Ehud Olmert van Israël zei Bush in Washington dat de VS nog altijd een wereldwijd „economisch isolement’’ voor Iran nastreven. „Er moet een consequentie zijn voor de onbuigzaamheid [van Iran]”, aldus de president, doelend op de weigering van Iran zijn nucleaire verrijkingsprogramma op te geven.

Dat lijkt een streep door de rekening van de Studiegroep Irak. De voorzitter van die groep, oud-minister van Buitenlandse Zaken James Baker, heeft meermalen gesuggereerd dat hij vindt dat Iran en Syrië moeten worden betrokken bij pogingen Irak te stabiliseren. Recentelijk lekte in enkele Amerikaanse media uit dat Baker een regionale conferentie wil aanbevelen met Syrië en Iran als essentiële spelers.

Voor Israël zouden Amerikaanse onderhandelingen met Iran over de pacificatie van Irak ongelegen komen. Israël probeert de internationale gemeenschap, de VS voorop, te overtuigen dat een nucleair Iran een bedreiging voor de wereldvrede zou zijn. Een vrees die overigens ruime ingang vindt in Washington, bij zowel Republikeinen als Democraten. Olmert is deze week in de VS en Iran staat hoog op zijn agenda.

Kenners van de Amerikaanse en Israëlische politiek spreken tegen dat de uitlatingen van Bush gisteren een diplomatieke overwinning voor Olmert zijn. Een Europese diplomaat noemde de opmerking onderdeel van de onderhandelingen met Iran. „Het is een bevestiging van de huidige positie van de VS. Je kunt geen verandering van het Amerikaanse beleid verwachten voordat de Studiegroep Irak met zijn rapport komt”, zegt Daniel Levy.

Levy werkt in Washington bij de onafhankelijke New America Foundation. In de regeringen van de premiers Rabin en Barak was hij betrokken bij onderhandelingen met de Palestijnen. Hij speelde ook een rol in het Geneefse Akkoord van 2003, een overeenstemming tussen onofficiële Israëliërs en de Palestijnen.

Levy zegt dat nog recent bleek dat Bush niet te letterlijk moet worden genomen: twee weken geleden zei hij op vragen van verslaggevers dat minister van Defensie Donald Rumsfeld tot het einde van zijn termijn zou aanblijven. „Een week later werd zijn aftreden bekend.”

Volgens Levy is Olmert overvallen door het hoge tempo waarmee in de VS de laatste tijd zekerheden sneuvelen. Enkele maanden geleden was de oorlog in Irak voor de Amerikaanse regering nog het centrale slagveld in de oorlog tegen terreur, in welke strijd ook Iran en Syrië ‘het kwaad’ vertegenwoordigden.

Door het groeiende geweld in Irak was dat beeld al gaan wankelen. Maar nu de Republikeinen vorige week werden weggestemd bij de Congresverkiezingen kent Washington geen vastigheid meer: een dag later werd minister van Defensie Donald Rumsfeld vervangen door Robert Gates, voorstander van onderhandelingen met Iran – en lid van de Studiegroep Irak. „Olmert was hier duidelijk niet op voorbereid”, zegt Levy.

In feite staan Israël en de VS volgens hem voor een zelfde probleem. De oorlogen in Irak en Libanon brachten beide landen veel ongemak en weinig politiek profijt. Het decennialang isoleren van een regionale macht als Iran is mislukt, zegt Levy. Alleen diplomatieke middelen lijken in het Midden-Oosten nu nog overredingskracht te hebben – zodat Israël, voorspelt Levy, de komende tijd weer onder groeiende druk van de VS zal komen om besprekingen met de Palestijnen te heropenen.

Hij wijst op een toespraak van onderminister van Buitenlandse Zaken Philip Zelikow in september. Daarin noemde hij vooruitgang in de Israëlisch-Palestijnse relatie een voorwaarde voor andere landen in het Midden-Oosten om zaken te doen met de VS. Een redenering die in Israëlische ogen gevaarlijk dicht bij de stelling komt die de hoogleraren Maersheimer en Walt eerder dit jaar betrokken: dat de solidariteit van de VS met Israël niet altijd een Amerikaans belang is. „Zijn speech geeft aan dat de Amerikanen na jaren van stilstand weer nieuwe wegen durven in te slaan. Daar moet Israël duidelijk even aan wennen.”

De binnenlandse druk op de Studiegroep neemt inmiddels verder toe. Democraten zijn dit weekeinde begonnen met het stellen van de eis dat binnen zes maanden wordt begonnen met de terugtrekking van troepen. Uit het Pentagon komen onbevestigde berichten dat generaal John Abizaid, de baas van de Amerikaanse troepen in het Midden-Oosten, een vorige week gelaste evaluatie gebruikte om ook steun te vinden voor een gefaseerde troepenreductie.

En inmiddels spreken ook de eerste Republikeinen zich uit voor een troepenterugtrekking: de conservatieve senator Chuck Hagel uit Nebraska zei gisteravond dat hij het voorstel van de Democraten om binnen zes maanden met de reductie te beginnen „zeer waarschijnlijk” zal steunen als ze het in stemming brengen.